Bu Blogda Ara

19 Ekim 2026 Pazartesi

AZERBAYCAN'DA BAŞÖRTÜSÜ KONUSU KABAK TADI VERDİ

 

Gerçi, siyasetin en tepesindekiler, yani ülkelerini yönetenler, konuyu depreştirmediler. Şu başörtüsü meselesinden bahsediyorum.

Ne var ki,

Bizim muhalefetimiz ve her iki tarafın sosyal medyası fitne kazanlarını ha bire harlıyorlar. Neler okumuyoruz ki… Konu başörtüsünü de aştı. Fırsat bu fırsat deyip kendi egolarını tatmin edenler aldı başını gidiyor.

Vaktiyle -ki 1990’lardan bahsediyorum- “Azerbaycan’a gittim dediğim koyu bir ülkücü arkadaşım sen Azerice biliyor-musun nasıl anlaşabildin?” Demişti. Suratına şaşkınlıktan aval aval baktığımı hatırlıyorum. O günlerden bu günlere geldik. Artık Azerbaycan okullarındaki başörtüsü meselesini gündemimize taşıdık. Yani iş nostaljiden çıkıp menfaat çatışmaları haline geldi.

Bir Azerbaycanlı arkadaşım bir gün bana “it oğulları bizi ayrı koydular” dediğinde…Şaşkınlıkla kimler diye sordum. “Kimler olacak, sizin Yavuz’la bizim Şah İsmail” demişti. Arkadaşım haklıydı. Güç mücadelesi için mezhep kavgası çıkarmaktan çekinmediler. Sonuç malum.

Tarih ilerledi, biz hep ayrı cenahların toplumları olduk. Yine bir dost sohbetimizde, ortamda bulunan Azerbaycanlı “siz kimlersiniz?” Diye sorunca “sizin atanızla bizim atamız Orta Asya’da kardeşmişler. Yola çıkmışlar Azerbaycan’a gelince sizin atanızın atı yorulmuş, laf aramızda biraz da ehlikeyifmiş. Ben burada kalacağım sen devam et demiş. İşte fark bu kadar.” Bu benim için güzel bir anı olmuştu.

Düşünün,

Yüzyıllardır ayrı devletlerle yönetilmişiz. Farklı rejim, ideoloji ve mezheplere sahip olmuşuz. Ama gün gelmiş, fırsat doğmuş, kapılar açılmış, vuslat gerçekleşmiş. Ne yani, bir tornadan çıkmış gibi aynı ayarda mı olacaktık! Aynı devletin farklı şehirlerindeki insanların bile hayat anlayışları farklı iken, bu denli ayrı kalmış iki toplumun anlayış farklılıkları olmaması şaşılacak durum olurdu.

Toplumların tarihi sürecinde edindiği tecrübeler, alışkanlıklar vardır. Bu da yaşanılan coğrafyanın ve toplumların yaşamak zorunda kaldığı olaylardan edindikleridir. Son derece doğal durumdur bu.

Yıllar önce bir Fransız turistle biraz samimiyeti ilerletince adam (tercümanımız aracılığı ile) bana ülkemizin yanlışlarından bahsetti. Ben celallendim “sana ne?” Demeye getirdim. Hâlbuki adam bana, iyi niyetle tecrübelerini aktarıyordu. Adamdan öğrendiğim “vatandaş eğer vergisini veriyorsa ona insani haklarını vermek zorundasın.” Geçmişimizde yaşadıklarımıza bakıyorum… Değdi mi? Diyorum. Yüzyılların imparatorluk bakiyesi ve yüzyıllık cumhuriyet olduğumuz halde, gide gide bir arpa boyu yol gitmişiz. İnsan hakları ve demokrasi konusunda daha epeyce yolumuz var. Bir de tutmuş ona-buna akıl veriyoruz.

Devletler bir bakarsınız can ciğer kuzu sarması iken, gün gelir bir de bakarsınız ki, kanlı bıçaklı olmuşlar. Mesela Sovyetler Birliği ile savaşa girse idik Azerbaycan’la savaşmış olmayacak-mıydık? Rahmetli anam anlatmıştı. Ona da anası anlatmış. Carlık Rusya’sı Görele’yi işgal edince “Ruslar ve Ermeniler kadınlara musallat olurlarmış. İçlerinde bizim dilimize benzer konuşan askerler kadınlarımıza, kızlarımıza iyi davranırlar, çocuklara şeker verirlermiş.” Belli ki, onlar Türk asıllı askerlerdi. Anam konuşmasının sonunda “nesil bilmese bile asıl çekiyor.” Derdi.

 Dünya kamplaşma arifesinde. Ya işin içinde işler varsa? Biz avam takımı nereden bileceğiz? Oturduğumuz yerden ahkâm kesiyoruz. Kimimiz safça, kimimiz de “munzur’ca.” Tarafların ne hainliği kaldı ne İslam düşmanlığı. Serde hınzırlık varsa din ne yapsın, dinimizin ne suçu var?

Siz bakmayın adamın yumruğunu sallayıp “n’aber Paşinyan” demesine… Dün bir, bugün iki… Şunun şurasında onların bağımsızlığını kazanalı kaç yıl oldu ki!.. Hayat yolu onlara iyi geçinmenin, ayakta kalabilmenin kitabını yazmayı çok iyi öğretmiştir. Biz bile çaktırmadan arada bir yazmak zorunda kalıyoruz.

Son sözümü yazmadan önce şunu da yazmama izin verin. “Hani bizimkiler bir yolsuzluk ayyuka çıktığında dış güçler diyorlar ya… Aya bakın misali... Kim bilir? Onlar da aya bakın diyor olamazlar-mı? Bu günlerde ihtiyaçları var çünkü.

Hadi bunu da yazayım bari… Bu da benim komplo teorim olsun. Rusya sempatizanı elitleri tasfiye edip Amerikancı/İsrailci elitlerini ihdas etmeye çalışmasınlar sakın.

İran’ı geçin. Onların güç olacak ne tabanları var ne de elitleri. Hele de İran kendi derdine düşmüşken.

Ey kadim milletimizin evlatları; bırakın yönetimleri ve şom ağızlıları. “Kardeş kardeşi atmış, yar başında (uçurum kenarında) tutmuş.” Bu atalar sözünü sakın unutmayın. Zira atalar boşuna söylememiş. Geçmişimizi olduğu gibi geleceğimizi de biz kuracağız.

 

 

 

13 Ekim 2026 Salı

AZERBAYCAN NEREYE GİDİYOR?

 

1992 yılında Azerbaycan’a gittiğimde Elçibey iktidarda idi. Azerbaycan’ın bağımsızlık mücadelesinin önderi olan Azerbaycan Halk Cephesinin (AHC) lideriydi. Akabinde cumhurbaşkanı seçilmişti. Türk Milliyetçisi Elçibey’in ne devlet tecrübesi vardı ne de kendisine yardımcı olacak kadroları.

Ermenilerle Karabağ savaşı, milyonları bulan Karabağ Kaçkınları, dibe vurmuş ekonomi, yolsuzluklar ve daha bir sürü toplumsal problemler Elçibey’i bunaltıyordu.

Bakü caddeleri yüzleri asık, hayatlarından bezmiş insanlarla doluydu. Arkadaşıma dedim ki; ”Elçibey’in bir yıl bile dayanabileceğini zannetmiyorum.” Nitekim bir yıl geçmeden Elçibey görevi bırakmak zorunda kaldı. Elçibey’in başkanlığı sırasında ve sonrasındaki beyanatlarında halkın nankörlüğünden, kadirbilmezliğinden dem vurduğunu okumadım, duymadım.

Toplum, her ne kadar (her türlü) ideallere mest etse bile; neticesinde can güvenliğine, inançlarını özgürce yerine getirmeye, (iaşesi dâhil) yaşamını yarınlar kaygısı olmadan sürdürmeyi amaçlar. Onun için nasıl bir rejim ile yönetildiği ikinci plandadır. Bunun içindir ki, otoriter rejimler toplumun ihtiyaçlarının en ucuz şekilde karşılanmasını amaçlar.

Gün gelip toplum bilinci geliştikçe, sahip olduklarından daha fazlasını “hak ettiğini” düşündüğünde önüne geçilemez hoşnutsuzluğun tohumları atılmış olur.

Nitekim Azerbaycan her ne kadar diğer Kafkas ve Orta Asya toplumlarından aydınlık hareketi olarak bir adım önde olsa da; feodal Carlık Rusya’sı ve Komünist Sovyet terkibinde yaşamanın getirdiği baskı düzenini on yıllarca üzerinden atması mümkün değil. Çağdaş demokrasi düzeninin oluşturulabilmesi için ancak kurumlar, hukuk, ekonomik ve sosyal yaşam gibi olguların çağdaş olması gerekir. Bizim bile yeterince oluşturamadığımız bu kavramları Azerbaycan geçtiğimiz zaman diliminde nasıl oluşturacak? Bir de, yönetimde böyle bir düşünce yoksa durum daha vahim bir hal alır.

Gidip gözlemlediklerim, sosyal medyadaki serzenişlerden, tanıştığım Azerbaycanlıların konuşmalarındaki satır aralarından, şahit olduğum olaylardan çıkarabildiğim neticelerden anlıyoruz ki; gelir adaletsizliği, rüşvet, yolsuzluk ifade özgürlüğüne vurulan gem almış başını gitmiş. Zaten ezelden beri baskı karakteri haline gelmiş, sinmiş bir toplum varsa, bir de (doğal olarak) toplumu temsil edebilecek muhalefet olmadığında meydan istediği gibi at koşturacak otoriteye kalır.

Bu tip durumlarda yönetim iki şey yapar. Birincisi topluma diş bileyecek düşman, ikincisi toplumu düşmandan koruyacak, toplumun minnet duyacağı kurtarıcı ve idol yaratır. Toplumun bunlarla oyalanmasını sağlayıp, ufak bir itirazda “sen kurtarıcımıza karşı-mısın” suçlaması dayatılır. Yani haklı iken haksız duruma düşürülür.

İşin tuhaf tarafı-ki bütün dünyada böyledir- Azerbaycan’daki ayyuka çıkmış bütün yolsuzluklardan kurtarıcı sorumlu değildir. Hatta hep sonradan haberi olur. “Kurtarıcımız çok dürüst ama yok mu o alt kademedeki hainler” denir. Mesela 27 yıl Azerbaycan ikinci adamı olan ve milyarları iç eden Ramiz Mehdiyev’in yaptığı yolsuzluklardan (her ne hikmetse) kurtarıcımızın haberi bile olmamıştır.

Yaz başlarından itibaren sosyal medyada başlayan serzeniş yazılarından, Elçibey’in doğum ve vefat yıldönümlerinin çokluğundan “Azerbaycan’da bir şeylerin uç vermeye başlayacağının işaretlerini hissettim.

Kuruluşundan bu zamana kadar Karabağ sorunu ile cebelleşen Azerbaycan halkı Aliyev’leri kurtarıcı olarak görmüş her türlü olumsuzlukları sineye çekmiş, (zaten karakteri gereği) sessiz kalmıştı. Karabağ sorunu halledildiğinde toplumun diş bileyecek düşmanı kalmamış, kurtarıcının da vazifesi bitmişti. Ülkedeki tüm olumsuzlar ayan beyan hissedilir olmuş, homurdanmalar yüksek perdeden duyulur hale gelmişti.

Otorite de bunu görmüş ve bir şeyler yapması gerektiğini hissetmişti. Burada iki yol vardı. Birincisi ülkedeki (rüşvet, yolsuzluk gibi) ne kadar olumsuzluklar varsa üzerine gitmeliydi. Bu mümkün değildi çünkü sistem bunun üzerine kuruluydu. İkincisi acilen düşman yaratılmalıydı. Kurtarıcımızın Yeni Azerbaycan Partisi kongresindeki zehir zemberek konuşması bunun ilk adımı idi. Sonrası başörtüsü meselesi geldi. Yıllarca sorun olmayan başörtüsü nasıl oldu da bugün sorun haline geldi?

Bu tür olaylar,

1-   Ülkenin (çeşitli nedenlerle) bataklık haline gelmesi

2-   Yabancı ülkelerin bunu fırsat bilmesi. Bunu hangi ülke kullanabilir? Türkiye mi? Rusya mı? Batı ülkeleri mi? Amerika mı? İran mı? İsrail mi? Her birinin kendirine göre nedenleri vardır. Kim bilir?

3-   Rejimin kendisi mi? Ülkede “irtica” korkusu yaratıp, kendi saflarını sıkılaştırmak, baskıyı artırmak mı?

Not olarak belirteyim. 1-Videolardan izlediğim kadarıyla, reşit olmayan talebelerin, kadınların uluorta gösteri yakmak gibi ne gelenekleri vardır, ne cesaretleri ne de tecrübeleri vardır.

2- Bu satırları yazarken ülkem Türkiye gözümün önünde idi.  Biz yaşadık/yaşıyoruz. Dilerim onlar bizim gibi yaşayarak öğrenmezler. Bizden ders alırlar ve gereğini yaparlar.

 

4 Ekim 2026 Pazar

BİR MİLLET İKİ DEVLET ve AZERBAYCAN…

 

Vaktiyle, mahalle arkadaşım kardeşi ile kavgalıydı. Kardeşini eline geçirse parça pürçek edecekti.

Dedim ki; “Birgün sana telefon gelse, kardeşin yolda öldü, gel sahip çık. Ne yaparsın?” Düşünmeden “mecburum sahip çıkacağım.” Dedi.

Esas konumuza geçelim,

Sosyal medyada ve bazı büyük medyada; Azerbaycan Birleşmiş Milletler temsilcisinin Netanyahu’nun konuşmasında salondan ayrılmadığını yazdılar, okudular. Milletvekili Mustafa Yeneroğlu verdiği beyanatta Azerbaycan okullarında kız çocuklarına başörtüsü yasağı getirildiğini söyledi. Eminim ki; Azerbaycanlı yöneticiler ve hatta Azerbaycan halkı “sana ne, işine bak” demişlerdir. Nitekim, 2023 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde işgüzar bir Azerbaycanlı milletvekili Iğdır’a gelip Sinan Ogan’a oy istemişti. Herhalde biz de “işinize bakın” demişizdir.

Son Karabağ zaferinden sonra Cumhurbaşkanı Erdoğan, Karabağ Zaferinin Türk Ordusunun katkıları ile kazanıldığını ve hatta Türk Ordusu kazandı demeye getirdi.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı da daha iki gün önce Yeni Azerbaycan Partisi kongresinde içinde ne varsa kustu. Özetle, bir milyon kaçkınımız varken neredeydiniz? Kullanılan silahların parasını mislisi ile nakit ödedik. Üç bin sizin şehitleriniz mi? Gibi pek de nezaket içermeyen bir sürü laf etti. Adam hırs aldı, kin kustu yani…        

Dünyada böyle densiz liderler her zaman ve her yerde çıkar. Bu (belki bilemediğimiz) siyasetin gereği ama çoğunlukla da karakterlerinden ileri gelir. Daha usturuplu ve adaplı da söylenebilirdi. Buna “devlet terbiyesi” denir.

Dünya dönüyor, tarih de seyrine devam ediyor. Devlet yönetimleri, devlet ve yönetim menfaatlerine uygun (yönetimlerindeki halka ters gelse de) birtakım uygulamalar ve davranışlar sergileyebilirler. Elbette bunların faturası yönetimlere ve topluma yansır.

Biraz Azerbaycan’dan bahsedelim.

Yaklaşık iki yüzyıl önce Çarlık Rusya’sının sonra Sovyet Rusya’sının hegemonyasında kalmış ve nihayetinde 1991 yılında bağımsızlığını kazanmış yeni bir devlet. Üstelik, rejim olarak alışmış olduğu yönetim biçiminden tamamen farklı bir devlet.

Bağımsız olduk demekle hemen devlet olunmuyor. Yönetim ve sosyal olarak yaşanan zaaflar, alışkanlıklar, farklı duygular, oluşmamış/olgunlaşamamış yeni düzen ve bunların rayına oturtulması kolay değil. Türkiye’yi düşünün, arkamızda yüzyılların tecrübesi olduğu halde yüz küsur yıl geçse bile hala cebelleş etmekteyiz.

Üstüne üstlük bir de üst yönetim “devlet tecrübe ve terbiyesinden” yoksunsa… Varın gerisini siz düşünün.

Bunlara örnekler verebilirim. Gerek yok. Bu kimseye ve özelde yazıma da fayda sağlamaz. Azerbaycan hakkında biraz araştırma yapanlar burada yazacaklarımdan çok daha fazla bilgi sahibi olabilirler.

Tüm bu olumsuzluklar zamana özeldir. Yani günümüzün siyasi şartlarına ve yönetimsel anlayışlarıyla alakalıdır. Esas önemli olan tarihi süreç içerisinde halkın duygularıdır.

Düşünelim,

Yüzyıllardır Azerbaycan’la Anadolu hep birbirlerine mesafeli olmuşlar. Mezhep farklılığı gerekçeleri ile didişmişiz, savaşmışız. Osmanlı birkaç sefer kontrol altına almaya çalışmış becerememiş, tutunamamış. Azerbaycan iki yüzyıl Rus hegemonyasında kalmış, geleneksel ve yönetimsel alışkanlıklar edinmiş. Sonra (kartalın yavrusuna haydi uç demesi gibi) 1991 yılında “haydi siz bağımsız oldunuz” demişler. Yani uzun soluklu bir mücadelelerine şahit olmamışız.

Tüm bunlara rağmen Azerbaycan ve Anadolu halkları demişler ki “yahu bizim Kaf dağının ardında kardeşlerimiz varmış.” Kısaca, tarih unutmuyor, milletler de genetik yapılarının bir yerlerinde bu hasletlerini saklıyor. Gün gelip fırsat doğduğunda Aşkar ediyor. Önemli olan da bu. Gönül ister ki bizi yönetenler bunları bilerek, idrak ederek beyanat versinler, hareketlerini, adımlarını ona göre atsınlar.

Kısaca demem o ki; siz gerek sosyal medya ve siyasetçilerin gerekse daha devlet terbiyesi alamamış yönetimlerin hesapsız, kitapsız, densiz ve dengesiz hareket ve söylemlerine kulak tıkayıp, tarihin biz Türk Milletine bahşettiği ve vazife olarak yüklediği imkanların idrakinde olalım. Sosyal alanda, siyasetçilerden ve siyasetten bağımsız- ki buna Azerbaycanlı kardeşlerimiz siyasetten kenar diyorlar- sosyal ve kültürel alanlarda iş birliği, yakınlaşma ve en önemlisi birbirimizi anlama üzerine çalışmalar yapalım. Bu (her iki) toplum olarak hepimizin vazifesi. Kolay değil, uzun vadeli, sabır ve anlayış gerektiren bir çaba olacak.

NOT: Çok kısa bir anekdot. 1991 yılında Bakü’de bir taksi şoförü ile ücretle alakalı tartıştıktan sonra kahkahalarla güldüm. Yanımdakilerle şoför de şaşırdı. Dedim ki, “Yüz yıl sonra Bakü’ye gelip kavga etmek az bir şey mi?”                            

 

ÜNYE’DE MEDENİLEŞİYORMUYUZ?

  Geçtiğimiz günlerde yeni dolmuş sistemi ve güzergâhları devreye girdi. İyi de oldu. Yeni güzergâhlar belirlendi. Vatandaşların dolmuşlara ...