ALIŞKANLIKLARIN KARAKTER HALİNE GELMESİ

 

Yaşları altmışı aşanlar çok iyi bilirler. 80’li yıllarda bankerler furyası vardı. Haddinden fazla aylık faiz verirlerdi. Her şeyleri hukuka uygundu, elbette vergi kayıtları da vardı. Ayrıntılara girmeyeyim. Sonra battılar tabii… Arkalarında binlerce “mağdur” bıraktılar.

Yıllar sonra bu bankerlerden biri ile tanışma fırsatım oldu. Sonunda hepsi gibi iflas etmiş, arkasında yığınla mağdur bırakarak hapse girip çıkmış birisiydi.

Ona bir sürü merak soruları sordum. Hepsine açık açık cevaplar verdi. Belli başlı sorularımdan birkaçı şunlardı;

1-   Bu kadar yüksek faize nasıl kandılar? “Ben de anlamış değilim. Düşünebiliyor-musun, büromun olduğu hanın çaycısının çırağı emekli bir generali getirdi. Çırağa komisyon veriyordum. Generali de oturdukları binanın kapıcı babası ikna etmiş. Herhalde verdiğim yüksek faiz cazip geldi adama. Çok kazanma hırsının tezahürü olsa gerek.”

2-   Devlet hiç ikazda, denetlemede bulunmadı mı? Bir de mafya falan rahatsız etmedi mi seni? Yaban arılarının bala üşüşmesi misali… Güldü, “yolum açıldı, ben de yürüdüm.” Bu cevap yetmişti bana.

3-   Peki, bu paraları ne yaptın? Hiç mi yatırım yapmadın, ya da bir köşede kendine ayırmadın?

Yine güldü, “hayatın zevkini tattım, bu da yetti bana.” Hepsiyle mi? “Payıma düşen ancak yetti.”

4-   Hiç pişmanlık duymuyor-musun? “Yüksek faizi alırlarken bana dua ediyorlardı ya…”

Bankerlerin içinde en meşhuru Banker Kastelli idi. Hapisten çıktıktan sonra bir tv söyleşisinde “aldığım mevduatları benden kredi diye alan o saygıdeğer iş adamları bana borçlarını ödeselerdi, ben bu hallere düşmezdim.” Bu da onun savunması.

Netice,

Ortam müsait, satıcı belli, yol belli, sürücü belli, alıcı garanti. Hayal gücünüze bağlı, nasıl yorumlarsanız… Size kalmış.

Yine 90’lı yıllar. İrili ufaklı 20 banka battı. “1990'lı yıllarda Türkiye'de batan bankalar; zayıf denetimler, yüksek enflasyon, siyasi kayırmacılık ve banka sahiplerinin mevduatları kendi şirketlerine kredi olarak aktarması (hortumlama) nedeniyle battı.” Siyahla yazılmış bu cümleyi Google amcadan naklettim. Hiçbir katkım olmamıştır. Ama yukarıdaki cümlemi tekrar edeceğim “Ortam müsait, satıcı belli, yol belli, sürücü belli, alıcı garanti. Hayal gücünüze bağlı, nasıl yorumlarsanız… Size kalmış.”

Son olarak fon yolsuzluğu gündemde. Ben fondan anlamam. Zaten öyle olmuş, böyle olmuş tarafı da beni ilgilendirmiyor. Demek ki, ortam müsait. Kadro tamam…Yöntem günün şartlarına göre…Gerisi teferruat. Kısaca eski filmlerin yeni versiyonu….

Konumuza örneklemelerle devam edelim,

Adamın evladı belediyede ya da herhangi bir devlet kurumunda torpille işe girer. Komşular, tanıdıklar hemen hayırlı olsun ziyaretine giderler. “Darısı bizimkinin başına.” Ne evladı işe girenin yüzü kızarır, ne de ziyarete gelenin “ne iştir?” diye hesap sormak aklına gelir. Hani gün olur ki bize de bir torpil nasip olur.

Adamın hali bellidir. Koltuğunun altında ekmekle evinin yolunu ancak bulur. Devir değişir, bir bakarsınız ki adam başımıza müteahhit kesilir. “Vay anasını parayı nereden buldu bu adam” dersiniz. Sonra yine devir değişir, adam ortalık yerden toz olmuş. Dersiniz ki “aza nereye gidiyorsun? Çoğa gidiyorum demiş.” Vur abalıya… Kabahat adamın mı? Adam karakterini oynuyor.

Adam belediye başkanlığına aday. Kürsüde “vallahi de billahi de ben dürüstüm” der. Seçimde günün şatlarına göre külliyatlı masraf yapar. Neden harcıyorsun diye sorsan, cevap hazır. “Memleket sevdamdan.” Ömr-ü hayatında fakire bir kapik koklatmamıştır, olsun, sevdadan bağrı yanıyor ya… Sonra başkan seçilir, zaman geçer. Bizler yeni duymuş ayağına yatıp “bu adam hamutu gırtlak götürüyormuş yahu.” Ya ne yapacaktı? Zamanında biliyordun ama işine öyle geliyordu. Belki bir gün lazım olur kabilinden… Şener Şen’in “Namuslu” filmini gel de hatırlama.

Adamın köyü belli, babasının variyeti belli, düşen miras belli, çalıştığı kurumlar belli, aldığı maaşlar belli. Şimdiki geldiği “arş-ı ala” da ayan beyan ortada. Ne olur ne olmaz kabilinden gördüğünde ceket de ilikliyorsun. Sonra haberlerde izliyorsun ki… “Vay anasını cemaatçiymiş bu yahu.” Ey millet sana müstahaksın mı diyeyim…Ne diyeyim? Bütün suçu cemaatçi mi olmak!...

Yazımızın başlığı ile alakalı birkaç kelam etmek farz oldu;

Bir yerde olay parmakla sayılır durumda ise olay münferittir. Her toplumda böyleleri çıkar dersin. Eğer olay çoğalma eğiliminde ise, alışkanlık yapmaya başladığını görür, otorite neredesin? Diye toplum yaygarayı koparır, homurdanmalar başlar. Hatta nümayişler yapılır. Ama tekrarlanıyor ve üstelik toplum kanıksamışsa, kurumları ile toplum da işin içinde demektir. Olay toplumun karakteri haline gelmiştir…

İşte o zaman “yandı gülüm keten helva.”

İşin en kötü tarafı; Olaylara karşı yaygara koparmaların ardında, (serde hınzırlığım var ya…) “aslında gizli bir hasetlik var” demek geliyor içimden. Karakterimizden olsa gerek.

 

 

 

 

YAZIK OLDU DENİZLERE

 

Her şeyin bir tadı vardı. Bizim gibi yaşı kemale ermişlerin sıkça dillendirdiği bir cümledir. Hele de bugünlerde…

Gerçi, insanlık tarihinde daima yaşı orta yaşı aşanlar geçmişi kutsayıp, yaşadıkları andan şikâyet ederler. Başta genç nesil olmak üzere, toplumdan, yedikleri, içtiklerinden “dem vururlar”. “Daha kötüsünü görmedim.” Peşine ilave ederler “Allah beterinden saklasın.”

Galiba günümüzün farklılığı var diğer zamanlardan. Teknoloji hızla evrimleşiyor. Bununla birlikte toplum da buna ayak uydurmaya çalışıyor. Ayak uydurmaya çalışırken değişiyor. Farkına varsak da varmasak da… İstesek de istemesek de…

Fındık bile pes etti. Birçok üretici keşke toplamasaydım, zarar ettim diyor. Bir arkadaşım “gelecek sene fındık bahçeme isteyen istediği kadar toplayabilir diye tabela dikeceğim.” Dedi.

Konum fındık değil, sadece latife olsun diye yazdım.

Biz yetmişler kuşağı olarak hayatı çok ciddiye almışız galiba. Öyle ya; Geçim sıkıntısının yanı sıra memleketi düşman elinden kurtaracağız diye “dava adamı” olup çıktık. Sonra, gün geldi birileri “siz kim, dava adamlığı kim” diye kafamıza balyoz indirip (ruhen ve bedenen) tarumar etti. Kulaklarımızdan çekip “bir daha yapma çocuğum deyip iki şaplak atmadılar.”

Helak edilenlerimiz son anlarında ya da (Ülkücülerin adlandırmasıyla) Medrese-i Yusufiye’de “keşke” demişler-midir? Hiç zannetmiyorum. Davaları için bedel ödediklerini düşünmüşlerdir. Gittikleri yol, yöntemleri doğru-muydu, yanlış-mıydı? Tartışılır. Ama dillerinde ne varsa yüreklerinde de o vardı. Elbette toplumun da kendine göre değerleri vardı. Hayatlarını bu değerler üzerine yaşamaya çalışırlardı.

Bugün geldiğimiz noktada yetmişten geriye kalan bir ayağı çukurda olanlar dâhil nerelere evirildik? “Yaşadık bir kere” deyip köşemize çekilip, tefekküre mi daldık? Ya da sabah akşam önümüze gelene veryansın yapıp kafa mı şişiriyoruz? Muhtemel, her ikisi de mevcut günümüzde…

Ama gerçek olan bir şey var ki; Nerelere evrilirsek evirilelim “malın değeri” ucuzladı. İnancın da, davanın da, kısaca yaşamın da… Hani eskinin (her ne olursa olsun) yerine geçenler daha değerli olsa. Veya denk düşse…

Toplum elbette bir yerlere varacak. Bu böyle gitmez. Gün gelir toparlanır. Ama ne zaman? Arkamızdan gelenler her şeyin ucuzunda, Bırakalım geleceği bugünü kavramaktan acizler. Önden gidenler ise zaten kendi dertlerinde. Bugünküleri hiç sormayın. Geçmişi kavrayamadılar ki geleceği şekillendirsinler.

Geçmişi kavrayacaksın, ders alacaksın, bugünü anlayacaksın, geleceği şekillendireceksin!.. Zor iş vesselam.   

Yeniler eskileri merak etmiyor, bugünküler ise eski nakaratları yeni sazlarla çalıyor. Üstelik bir de marifetlerine alkış bekliyorlar. Eskilerin bir sözü vardı. Gel de hatırlama…”Her iş ayağa düştü.”

Kocaldık ya… Zaman zaman gözüm dalıyor, eskilere gidiyorum.  “değmedi be Denizler” diyorum… Sahi değdi mi? Yoksa ben mi ileri derecede melankoliğim?

 

ABİ KARTINI ÇEK!..

 

Gürcü çalışanlarım vardı bir ara… Çocuklarından ikisinin aralarındaki yaş farkı bir yaşını biraz geçiyordu. Yaşça küçük olana büyüğü için “o senin ablan, abla demen lazım dediğimde, “nedenmiş?”

Derdi. Abla demeyi reddederdi. Herhalde dedim kendi kendime, bir yaş farkını kabullenemiyor.

Zaman geçti, bu sefer aralarında beş yaş fark olana dedim. O da kabullenmedi.

Meğer onlarda abi, abla gibi sıfatlar kullanılmıyormuş.

Milletlerin çok da dikkate alınmayan, göz ardı edilen gelenekleri vardır. Bunlar farkında olunmadan yaşanılan, uygulanan değerlerdir. Ama bir araya getirdiğinizde o toplumun kimliğini, kültürünü oluşturur.

Bu değerler manzumesi zaman içerisinde başka şeylere evrilir ama moda değillerdir. Elbise gibi yıldan yıla değişmez. Toplum hayatına giren yeni uygulamalar ancak toplum tarafından kabul gördüğünde gelenek halini alır, toplum kimliğine katkı sağlar. Yoksa unutulur gider.

Elbette bunlar, toplumun inançları, tarihsel genetiği gibi toplumun kimliği ile uyumlu davranış biçimleridir.

Özellikle bazı davranış biçimleri vardır ki; Toplumun inancına saygının göstergesidir. Hani “ben uyamıyorum ama size de saygı duyuyorum” kabilinden…

İsterseniz size birkaç örnek vereyim,

Adam haftanın altı günü içkinin küpüne düşer ama cuma akşamları başını kesseniz bir damla içmez. Çünkü dinine ve yaşadığı topluma saygısı vardır.

Ramazan’da oruç tutmaz ama gizliden yer. Ya da açık olan lokanta ve kahvehaneler pencerelerini perde ile kapatırlar ki içerisi görünmesin, içeride kimlerin olduğu ortaya çıkmasın. Bu son yazdığım toplum baskına karşı bir tedbir gibi gözükse de özünde topluma olan saygıdan ileri gelir.

Yine bir örnek size,

Samimi olduğunuz ama evine gitmediğiniz arkadaşınızın evine ilk defa gittiğinizde (dinle, diyanetle alakası olmasa dahi) evine ayakkabınızı çıkarmadan girdiğinizde size ters-ters bakması kaçınılmazdır. Çünkü onun kültüründe ayakkabı ile içeri girmek yoktur.

Tüm bunlar bizim farkında olmadan uyduğumuz, hatta titizlikle uyguladığımız geleneklerimizdir.

Bunlar sorgulanmaz, sorgulanması da ayıp addedilir. Didiklenirse mutlaka bir neden bulunur. Ama hiç de gereği de yoktur. Çünkü artık kültürümüzün parçaları haline gelmişlerdir. Tıpkı halının bütünü oluşturan yılların motifleri gibidirler.

Hınzırlıktan-mıdır yoksa cehaletten-midir nedir? Bu tür kültürel davranışları sorgulayanlar vardır. Kendi ideolojik perspektiflerinden bakarak yargılarlar. İdeolojilerine göre bunlar ya yobazlıktır, gericiliktir, iptidailiktir ya da dini inançların sulandırılmasıdır. Nitekim geçtiğimiz yüzyılın modası ideolojiler yüzünden epeyi değerlerimizi göz ardı ettik, unutup gittik. Ama yerine (topluma renk veren) değerler koyamadık, evrimleşemedik.

İdeolojik saplantılar yanında hızlı şehirleşmenin de rolü büyük tabii… Henüz şehirli olunamamışken yeni gelenlerin uyum sağlamalarını elbette bekleyemeyiz. Konumuzla ne kadar alakalı bilemem ama yazmadan geçemedim.

Devam edelim,

Hepimizin yolu bildiğimiz marketlere düşer. Kasaya varırsınız, kasiyer genç kız işlem sonunda size “kartını çek abi” der. Bu sözün neresinden tutacaksınız? Kafayı emir kipine mi takarsınız, taş çatlasın 25 yaşındaki bir hanım kızın benim gibi yaşı kemale ermiş birine abi demesine mi?

İtiraz edecek olduğunuzda; Katmerin büyüğü gelir. Bu sefer aymaz, “peki ne diyeyim ya da daha kötüsü lafı geveleyerek “n’olmuş yani” der.

Bunların yanı sıra (genelde erkek kasiyerlerin) “kartını çek dayı” lafına çok içerlerim. Emir bir tarafa, dayı lafı çok itici gelir bana. Çünkü dayının bir anlamı da “kabadayıdır.” Kabadayılık olmak istemediğim sıfatlardan biridir. İkincisi millet olarak bizde sülale baba tarafından yürür. Ana tarafı ile pek anılmak istemeyiz. Deriz ki “anam falancalardan…” Yukarıda da bahsettiğim gibi bu geleneğin tartışması olmaz. Genetiğimizde bu var. Siz hiç Yunanlılar gibi kızın evlenirken damada başlık parası verdiğini gördünüz mü?

Neyse,

Yine yukarıda da bahsettiğimiz gibi eğer bu tür gelenekler (günün şartları gereği) kalkıyor ise- ki bu emirle kalkmaz- yerine ne konmalı/koyuluyor?

Bu sadece sözlerde değil… Kılık- kıyafetlerde, insani ilişkilerde, trafikte, sokakta ve hatta siyasette her yerde keşmekeşlikler, basite indirgemeler aldı başını gidiyor.

Geçen gün oturduğum apartmanın kapısının önüne park eden, (bir sokak ötede oturan) bir zata park edemeyeceğini söylediğimde “burası tapulu malın mı? Dedi.

Ben de “elbette tapulu malım değil. Ama edep, adap, nezaket, letafet var. Zira her şey kanunlarda yazmadığı gibi toplum sadece kanunlarla da yönetilmiyor/yönetilemez.” 

YENİ PARTİ’YE MÜJDE… KAZANMANIN YOLU GÖZÜKTÜ

 

1915 yılında Rusya’da hatırı sayılır kıtlık baş gösterir. Menşevikler köylüye yardıma koşarlar. Ama Bolşevikler bunu reddederler. Gerekçeleri, “eğer halk rahatlarsa devrim sekteye uğrar.” Çünkü devrim halkın mağduriyeti üzerine kuruluydu. Yani köylü ve işçi ne kadar mağdur olursa, devrime o kadar kolay ulaşılırdı.

Nitekim,

Tüm ideolojiler, “iktidar yolundaki” politikalarını “halkın” mağduriyetleri üzerine oturturlar. Komünizm halkın fukaralığı, ezilmişliği, milliyetçiler ülkenin işbirlikçi dönmelerin eline geçtikleri, dini akımlar “inanmışların” dini baskılara maruz kaldıkları üzerine kurgularlar.

Ya da,

Eğer iktidardaki parti otoriterse, hukuku görmezden geliyorsa, yolsuzluk ayyuka çıkmışsa… Fukaralık halkın ümüğünü sıkıyorsa…Muhalefet partileri bunlar üzerine yoğunlaşırlar, her gün yatıp kalkıp bu konuları işlerler. Kısaca, halkın nazarında hangisi prim yapıyorsa bıkmadan, usanmadan bu konuları işlerler.

Ne var ki,

Tüm bu sorunların çözülebilmesi için ne gibi politikaların yürütülmesi konusunda ele avuca gelir çözümler üretmezler. İktidara hariçten direktif verirler “bu sorunları çöz…” Aslında maksat direktif gerekçelerini pekiştirmektir. “Nasıl olsa çözemeyecek, o zaman bize gelin.”

İktidarın gücü olsa, aklı yetse veya niyeti olsa herhalde bir şeyler yapar.

Menşevik, Bolşevik tarihi örneğinde olduğu gibi muhalefetin maksadı acaba çözüm üretmek için iktidara gelmek mi? Yoksa tüm bu ajitasyonlar iktidar olmak yolunda yürütülen bilinçli politikalar mı?

Bu iki amaç aynı gibi gözükse de sonuç aynı kapıya varmıyor. Birinde mevcut kötü durumun analizleri yapılır, programlar üretilir, bir yandan da hazırlıklar yapılır, kadrolar oluşturulur. Parti programı olarak halka sunulur. Yani halka yanlışlar anlatılır, bunları giderecek programlar sunulur. Dünya artık sloganlar üzerinden yönetilmiyor. Gerçi bu, önceden başlanılan, uzun vadeli bir çalışmadır. Seçim sathında özet geçilir.

Öbüründe ise,

Mesela emeklinin, işçinin sorunlarını gidereceğiz dediğinde bunu taahhüt eden partinin iyi niyetini gösterir. O partinin kabiliyetini, iktidara geldiğinde iyi niyetli hareket edip etmeyeceğini göstermez. Ya beni kandırıyorsan? Ya beceremezsen? Çünkü ekonomi bütündür, alanlar hep birbirlerine bağlıdır. Para basıp dağıtacak halin yok. Bir örnek size… AKP 3Y sloganı ile seçmenden oy istedi. Sonuç?

Bir örnek daha,

Ülkede demokrasiyi getireceğiz dediniz. Gayet güzel. Kim istemez ki… Demokrasi getirdik denilince gelmiyor. Bunun alt yapısını nasıl oluşturacaksınız? Mesela ülkemiz yüzyılının sorunu, lider kültünü nasıl tasfiye edeceksiniz? Bunu açıkça ifade etmeniz gerekir.

Bir de,

Dilde pelesenk edip sloganlaştırılan konular halkta bıkkınlık yarattığı gibi, başka konulardaki sorunları partilerin görememesine ya da kasıtlı olarak görmemesine yol açmakta.

Yine mesela,

Son günlerde gündeme gelen cemaatler, tarikatlar meselesi. Yolsuzluklar, çeteleşmeler v.s o tamam. Ama bu cemaatler, değil ülkemizin dünyanın gerçeği. Bu konuda (öyle veya böyle) ne düşünüyorsunuz?

İşaretim YENİ PARTİ malum. Gelinim sen işit kabilinden…

Onlara da hak vermiyor değilim. Aşağı tükürseler sakal, yukarı tükürseler bıyık. Memleketin hali belli, korkular belli, elde avuçtakiler de belli. Adamın sermayesi yüklüdür, vara da harcar, yoka da… Eğer sermaye kıt kanaat ise, Allah kolaylık versin. Sermayeden kastım, nakit değil. Sermaye eleğin altına düşenler… Bir de nerede ise yarım asır iktidar olmaya hasret kalınmışsa…? Nefis bu belli olmaz!

Elde, avuçtaki ile siyasi mücadele edeceksin… Sonra bunlarla iktidara geleceksin… Allah bu memlekete acısın.

Hukuk siyasete bulaştırılmış olsa bile ve terk edilen partinin mensupları da olsalar… Akraba belediyeler sicile çok kötü işlendi.

Umarım, Yeni Partililer gidecekleri genel kurulda bunları dikkate alırlar.

Bir not; MetroPOLL şirketinin yaptığı ankete göre memleketimizin %64,1 kaygı ve bıkkınlık hissederken; yarınlara %10,6 umutla, %7,2 güvenle bakıyor. Tam da (iktidar olma namzedi) muhalefete göre bir ülke!... Nasıl olsa malzeme gani… Hava da müsait.

 

YENİ PARTİ İL BAŞK. CİHANGİR ŞİMŞEK’E ARZUHALİMDİR

 

Rahmetli Ulu Büyük Dedem arada bir hayret ifadesini bu sözlerle ifade ederdi. “Bir yaşıma daha girdim.” Bu yıl böyle olacak galiba…

Her yıl olduğu gibi yaza girerken rehavete gireceğimiz yerde… Bu yıl her gün bir başka şeylere şahit oluyoruz. Şimdi de kısaca” açılım” meseleleri bu sıcakta bizleri meşgul etmeye başladı. Ağustos sıcağımdan daha fazla terletir oldu.

Ancak,

“Büyüklerimiz” memleketi düzene sokmakta mahir oldukları için bu konuda (her ne kadar bazı kankanlarım hop oturup, kalksalar da) hiçbir tereddüdüm yok. Onlar işlerini bilirler.

Benim aklım fikrim fındıkta. Geçen gün bir yaşıtım “Yakup aha biz geldik gidiyoruz, bundan sonra beş-on sene idare ederiz zahir. Geride kalanlar düşünsün.” Dediğinde “adama bak ne de rahat” diye geçirdim içimden.

Öyle ya,

Yıllarca fındıkla cebelleş et, sonra gelinen nokta “sat anasını bak keyfine” modu. Arkadaşım da haklı. Gençlerin lügatinde fındık denen nesne yoksa biz ne yapalım? Değil mi ya…“al emekli maaşını yat aşağı.”

Diyecekseniz ki,

Başlıktaki Cihangir Şimşek’le fındığın ne alakası var? Malum olduğu üzere Cihangir Şimşek payitahtımız Ordu’nun Yeni Parti il başkanı. Bu yönüyle bağlantılıyız. Diğer yönüyle Ünye’nin eniştesi ve ilave olarak bir masada sohbet etmişliğimiz var.

Zannetmeyin ki,

Cihangir Şimşek’i eleyip beleyeceğim. Hani ileride lazım olur kabilinden. Dedim ya… Unumu eledim, eleğimi duvara astım. Çoluk çocuğun da keyfi yerinde. Bu yaştan sonra bize Çakır-tepede iki kulaç yer yeter. O da dünden hazır.

Bizim gibi kemale ermişler hele de yazar takımındansa bir açtılar mı ağızlarını durduramazsınız.

Rahmetli anacığım (nereden öğrenmişse) “kara şanzımanla yeni Vabis yapılmaz.” Derdi.

Malum, Ağustos ayı üskelek ayıdır. Bir gün rahmetli anam üskelekli bulguru elemişti de… “Alta düşenden bir pilavlık çıkar” demişti. Sefillik diz boyu… Ziyan olmasın kabilinden.

Bir de şunu derdi,

“Kocamana yeni urba giydirmekle damat edilmez.”

Bunlar hep dost yarenlikleri. Aziz arkadaşıma (yaşını başını almış ve yazar takımından olarak) naçizane, şu Ünye takımına bir hal çaresi bul. Yoksa bırakalım Vabis’i kara şanzımanı arar oluruz. Derim. Bu birincisiydi…

İkincisi,

Öteden beri biz “Ünyelüler” Orduluları başımızda “horoz biliriz. Bize çaktırmadan yapın bunu ki inat mı murat mı? Demeyelim. Eskiden başımıza Ankara kâhyaydı. Büyükşehirden sonra birdi iki oldu. Sebep olanlar utansın.

Üçüncüsü,

Yönünüzü Ankara’nın ağalarına çevirip “emriniz olur” demeyin. Bölgesel sorunlara kendiniz parmak atın. Siz çözüm üretin, merkezi siz yönlendirin. Yoksa seçimden seçime ağalar için yarış atı gibi koşturursunuz.

Dördüncüsü,

Gelen milletvekiline hesap veren değil, hesap soran olun.

Kıssadan hisse kabilinden… Daha ne diyeyim!?.. 

NE OLACAK FINDIĞIN HALİ! ?..

 

                 

Geçen akşam YouTube’de bir video izledim. Osetya’da Sovyetlerden kalma, terkedilmiş bir bakır madeni fabrikası idi seyrettiğim. Fabrikanın içinde lojmanları, idare binası ve sosyal tesisleriyle beraber hepsi hurda yığını haline gelmişti. Geçmişte de bunun gibi Sovyetlerin çeşitli bölgelerinden videolar izlemiştim.

Her ne kadar oralarda yaşamadıysak da, uzaktan da olsa zamanın ruhunu hissedebiliyoruz. Bu da insana hüzün veriyor. Fabrikanın 1939 kurulduğu kitabesinden anlaşılıyor.

1939’da kurulan fabrika nasıl oldu da birden bire 1990’larda terk edildi. Sanki birileri gelip çalışanlara pılınızı pırtınızı toplayıp terk edin demiş gibi…

Belli ki,

Sistem çökünce fabrika da işlevini yitirmiş, çalışanları ve metalarıyla beraber ekonomik ömrünü tamamlayıp devlete yük olmaya başlamıştı.

Sovyetlere yük değil-miydi?

Sovyet sistemi, fabrikaya (insanlara iş temin etmek gibi)  karlılıktan çok daha farklı gözle bakıyordu besbelli… Kısaca, sistem çöktü, fabrikada çöktü.

Fabrikayı kapatırken, yeni kurulan devletlerin, daha doğrusu rejimlerini değiştiren devletlerin mazeretleri vardı. “Sovyetler zaten bu hantal yapısından dolayı çöktü. Biz aynı hataya düşmeyeceğiz.” Demişlerdir mutlaka.

Fındık,

Geçmiş yıllarda bir arkadaşımla sohbet ederken ona demiştim ki; Karadeniz Sovyetlere karşı NATO’nun “Maginot (majino) hattı” idi. Devlet ve Avrupa Karadeniz köylüsünü, dolayısıyla fındığı desteklemek zorundaydı, bu tehlike geçtiğine göre; fındığı iyi günler beklemiyor demiştim.

Nitekim öyle olma yolunda… Karadeniz gibi dağlık bir bölgeye yakışan, toprak erozyonunu önleyen, fındık ürününden başka küçük ölçekli hayvancılığa elverişli, dallarının ve kabuğunun yakacak olarak kullanıldığı, devamlı çalışma gerektirmeyen tam Karadenizliye göre bir ürün. (Elbette burada ironi yapıyorum.)

Fındık tarımının zaman içindeki sürecine baktığımızda; Alet, eda-vatlardaki gelişimi haricinde… Fındık tarımının ürün verimliliği, ürün kalitesi, katma değer gibi alanlarda hiçbir gelişimini göremiyoruz. Hatta verimlilik konusunda geriye bile gidiyoruz.

Fındığın bu duruma düşmesinin tek bir nedeni yok elbette. Köyden şehirlere göç, ailelere düşen fındık alanlarının küçülmesi, Karadeniz’in sarp arazisinden dolayı (diğer ülkelere göre) üretim maliyetinin yüksek olması, fındık ağaçlarının yaşlanması vs.

Bütün bunlar tamam,

Tamam, olmayan geçmişte fındığa ekonomik getiriden çok, stratejik ürün olarak bakan devletin bu düşüncesinden vazgeçmesi.

Bu kanıya şuradan varıyorum,

Geçmişte 500-600 bin tonla neredeyse bütün Karadeniz’in gelir kaynağı olan, ülkeye önemli ekonomik girdi sağlayan böyle bir ürün konusunda ( araştırma-geliştirme, uzman, katma değer konularında çalışma veya teşvik gibi) devletin gözle görülür çalışma ve yatırımı olmaması.  Ürünü üç kuruş fazlaya almak, dönüm parası, gübre teşviki gibi şeyler ülke geneline şamil, iktidar uygulamalarından başka bir şey değildir. Mesela, devlet hiçbir zaman, dönüme karşılık gelen ürün verimini nasıl artırabiliriz çalışma yapmadığı gibi, aklının ucundan bile geçmemiştir. Bu gelmiş geçmiş bütün iktidarlar için böyle olmuştur.

Bugün,

Fındık bahçelerini kesip başka bir ürüne dönemeyeceğimize göre, bu milleti de Karadeniz’den kovamayacağımıza göre, aç da bırakamayacağımıza da göre…

Devletin,

Sovyet örneğinde olduğu gibi, “ben gidiyorum kardeşim, ne haliniz varsa görün” diyemeyeceğine göre…

 Şimdi ne olacak bu fındığın hali?

 

 

 

 

ATATÜRK’DEN DAHA AKILLI OLUNABİLİR Mİ?

 

Adam köyde mütevazı evinin önünde, duvara sırtını dayamış yere oturuyordu. Cigarasından derin fırtını çekerken “ne olacak halimiz?” Diye geçirdi içinden.

Öyle ya,

Yaşı altmışını geçmişti. Kızlarını evlendirmiş, oğulların her birisi şehirde kendilerine iş bulmuşlar, ev, bark sahibi olmuşlardı. Köye bayramlardan bayrama ya da bir-ikisi fındık toplama zamanı öylesine uğruyorlardı. Babamız “gelmediler demesin” kabilinden…

Adam fındığı babasının diktiğini zar zor hatırlıyordu. O zamanlar sabi çocuktu. Dedesinin zamanında tarlada mısır, fasulye, pancar vs. evin ihtiyaç duyduğu ne varsa dikiliyordu. Fındık furyası başlayınca babası da buna uymuş, tarlaya fındık dikmişti.

Babasının yirmi beş dönüm kadar arazisi vardı. Bu da onlara yetiyordu. Babası öldüğünde miras olarak adama yedi-sekiz dönüm arazi ancak kalmıştı. Tapular zaten öteden beri hisseliydi. Yığınla hissedarı vardı. Çoktan satacaktı ama köyde alıcı yoktu. Dışarıdan alan da olmazdı. Bir de ata-baba yadigârıydı. Burada çok anıları vardı.

Babasından kalma fındık bahçesi onlara zar-zor yetti. Kendi iş güçleri ile çoluk-çocuk bir şekilde götürüyorlardı. Bu yüzden oğullarının her birisi rızık peşinde ülkenin dört bir tarafına dağılmışlardı.

Bahçedeki fındık ağaçlarının yaşı neredeyse kendi yaşında idi. Kendisi gibi kocalmışlardı. Son birkaç yıldır hem yeterince bahçeye bakamıyordu ve hem de kokarca bahçeyi perişan etmiş, verim bir hayli düşmüştü. Devlet de eskisi gibi ”baba” değildi ve “ne haliniz varsa görün” diyordu. Ürünün değeri masrafları karşılamıyordu. Kısaca “aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık…”

Can sıkıntısından dün akşam köydeki arkadaşları ile çay sohbetinde memleket meselelerinden dem vuruyorlardı. Hemen hepsi kendi yaşlarındaki komşularıyla ince belli çayın eşliğinde zaman öldürüyorlardı. Söz CHP’den geldi. Her birisi bir şeyler söyledi. Kimisi Kılıçdaroğlu’nu haklı buldu… Kimisi de Özgür Özel’i… Bu konuda her kafadan bir ses çıktı… İçlerinden birisi Atatürk’ün partisi bu duruma düşmemeliydi… Diğeri “merak etme Özgür Özel’in YENİ Parti’si Atatürk’e sahip çıkacak” dedi. Bir başkası Özgür Özel kocaman bir afiş yaptırmış “Köylü milletin efendisidir” yazıyordu. İçlerinden bir atıldı “he lan Ziraat Odasının duvarında da aynı yazı var.” Özgür Özel taraftarı gibi gözüken “ben Ziraat Odasının başkanını tanıyorum çok iyi ilericidir.” Sözüne devam etti “biz Atatürk’e sahip çıksaydık memleket gericilerin eline geçmez, bu duruma da düşmezdik.”

Kenarda sessizce tartışmaları dinleyen oturanlardan birisi “he yaa… Atatürkçüler başta olsaydı, fındık bahçeleri Kokarcadan perişan olmazdı.” Dedi bıyık altından gülerek.

Özel sempatizanı hiddetle “Atatürk’le Kokarcanın ne alakası var?” Niye dedi sessiz duran adam “Atatürkçüler başta olsalardı bu hale düşmezdik demedin mi?”

Hiddetli adam hışımla “Ne zannettin? Atatürkçüler ilericidir, aydındır, çağdaştır, demokrasiyi savunurlar… Hem köylüden yanalar, köylüyü her zaman düşünürler.”

Hiç söze girmemiş adam hiddetli adamdan cesaret aldı. “Atatürk ‘köylü memleketin efendisidir’ demedi mi? Mecburlar, bize sahip çıkacaklar. Kokarcayı da hallederler efendim.”

Sessiz adam söze girdi “şunun şurasında köyde kaç kişi kaldık, aha burada oturan üç- beş kocaman.”

Ev sahibi adam, “son yudumlarınızı da çekin de tazeleyeyim çaylarınızı… He sahi yav… Bu yıl fındık amelesi bulabilecek-miyiz?”

 

 

ÜNYELİ BAŞKANIN AĞZINDAN USULSÜZLÜĞÜN USUL OLMASININ TEYİDİ…

 

9 Haziran 24’de yazdığım “meşru rüşvet” yazımda, geçmişte yaşadığım olaylardan örnekler vermiştim. 87’li yıllarda başkan Cerrahoğlu’na demiştim ki “başkan kaçak kat karşılığı bağış almakla usulsüzlüğü usul haline getiriyorsun.” Başkan da bana “Yakup halka yaptığım hizmetleri hangi parayla yaptığımı zannediyorsun?”

Zaman geçti, yıllar ilerledi… Bu iş sektör haline geldi. Zamanının ruhuna göre yeni şartlarda, usullerde zuhur etti. Kimileri bu işi gayet ustaca, zeytinyağından kıl çeker gibi “kılı kırk yararak,” kimileri de yüzüne, gözüne bulaştırarak yaptı. Ama yaptı, yapıyor.

Burada ara verip, yazıma başka cenahtan devam edeyim.

Masummuş gibi gözüken, günün şartlarında cevaz verilen veya kısa dönemin küçük kaçamağı imiş gibi görünen öyle hareketler vardır ki; zaman içinde gelişir, büyür, normal davranışlar, usuller olarak karşımıza çıkar. Karakterimiz haline gelir.  Bu hayatın her alanında gözükür.  

Mesela, çok küçük bir örnek size,

Apartmanın daire kapısında ayakkabı bırakmak kanunlara göre yasaktır. Ama (önce) bir çift ayakkabı ile başlayan ihlal zaman içerisinde ayakkabı yığınlarına, o da yetmez iş eşyalara kadar varır. Sonra bir bakarsınız ki, sahanlık eşya yığınları ile dolmuş. Yadırganmayan, sanki sahibinin müktesep hakkıymış gibi dönüşü zor olan bu usul apartmanın karakteri haline gelir.

Bu görünen usulsüzlüğün usul haline gelmesidir. Bir de görünen ama sanki farkına varılmıyormuş, bilinmiyormuş, normalmiş gibi yapılan usulsüzlükler vardır. Bu işe teşne olan bütün tarafların bildiği ama kendilerince “kutsallaştırdığı” usulsüzlükler vardır ki… Toplumu içten kemiren bunlardır.

İş ayyuka, bir şekilde gün yüzüne çıktığında…

Ülkemiz sathında, (partili, partisiz) bu konu üzerine yaptığımız tüm eleştirilerde işin özünden ziyade, arazların kimler tarafından “marifetle-dirildiği” üzerinedir. Sanki bütün kabahat kişilerin ya da kurumların “özellerinde” yaptıklarındadır. Hâlbuki ya işimize geldiği için ya da bir gün bizim de ihtiyaç duyabileceğimizi var saydığımız bu “usul haline gelmiş usulsüzlüklere” özü ile alakalı hiçbir özeleştiri getirmeyiz. Bunun örnekleri dinimizde de bir hayli fazladır ama oralara girmeyelim.  

Partisel eleştirilere baktığınızda bu alana hiç girmezler demiştim. Nitekim CHP’lilerin günümüzde mahpushaneleri dolduran belediye başkanlarının durumu da tam budur. İktidar bunu yani “usul haline gelen usulsüzlüğü” bildiği için CHP’ye buradan yüklenmektedir.

Siyasete biraz daha girelim,

Aslında, ülkenin fukaralığı, demokrasi, hukuk, adalet kavramlarından ziyade ülkemizi kangren gibi saran “usul haline gelmiş usulsüzlüklerin” nasıl bertaraf edilmesi gerektiği üzerine kafa yormak olmalıdır. Çünkü toplumun öncelikli derdi (elbette saydıklarımız da önemlidir) bunlar değildir. Aslında sonun, farkında olunduğu halde, değilmiş gibi davranılan ama (bahsettiğimiz gibi) kangren gibi hayatımızın her alanını saran bu hastalıklardır. Bu günün ortamı buna müsait ve CHP için de bulunmaz fırsattı. Zira kazandığı belediyeler bunları uygulamak için bulunmaz alanlardı. Fırsat kaçtı. Demek ki CHP’de bu arazlardan nasibini almanın peşinde.  

Yukarıdaki konumuza geri dönelim,

Özelde Ünye’de iş (usulsüzlüğün usul haline gelmesi) öyle ayan-beyan hale gelmiş ki; Belediye başkanımız bunu aleni olarak, göğsünü gere gere beyan edebiliyor. Ulvi gerekçe malum “biz bunu halkımızın yararı için yapıyoruz.”

“Bağış” son derece kutsal fakat o derece de tehlike bir kelime… Her türlü amacın da kılıfı olabilir.

Hukukta bir kural vardır. “Usul esastan önce gelir.” Dinimizde de böyledir. Haram malla zekât olmaz. Yüzde yüz haklı da olsanız usulüne uymadığınızda davayı baştan kaybedersiniz.

Kaldı ki,

Kamu kurumları, kanunlar ve usullerle yönetilir.

Yazımı, 1989 Temmuzunda beni sorguya çeken belediye müfettişine söylediğimle bitireyim. “HANGİ ENAYİ DURUP DURURKEN BELEDİYEYE BAĞIŞ YAPAR!?...”

 

 

 

MİLLETLEŞME YOLUNDA

 

Başta Sosyalistler olmak üzere Milliyetçiler ve İslamcılar, kendi ideolojilerinin öngörüsünde toplumu dizayn etmek amacını taşırlar. Dolayısıyla toplumun genel yapısını, değerlerini ve geleneklerini her zaman göz ardı ederler. Çeşitli tanımlamaları kendi ideolojileri çerçevesi içerinde tariflendirirler.

Mesela,

Sosyalistler için millet kavramı “dil, coğrafya ve tarihsel miras gibi ortak kültürel öğeleri barındıran ancak kapitalizmin yarattığı statik veya bölücü bir yapı olarak değil; sınıfsız bir topluma doğru evrilecek, tarihsel ve geçici bir insan topluluğu olarak ele alınır.”

Milliyetçiler için millet kavramı “bireylerin önüne geçen ve onları yüce bir devletin organik birer parçası olarak gören aşırı milliyetçi (ultra-milliyetçi) bir temele dayanır. Millet, kan bağına veya ortak bir "yeniden doğuş" mitine dayanan kutsal ve bölünmez bir bütün olarak kabul edilir.”

İslamcılar için millet kavramı “ırk, dil veya coğrafi sınırlara dayalı modern ulus-devlet anlayışından farklı olarak dini ve itikadi bir birlikteliği (ümmeti) ifade eder. Bu yaklaşım, köklerini Kur'an terminolojisinden ve Osmanlı'nın geleneksel sosyopolitik yapısından alır.”

Her üç ideolojide toplumun genel yapısından bağımsız olarak, iktidara geldiklerinde devlet yapılanmasını buna göre düzenlemek, toplumu ideolojileri doğrultusunda dizayn etmek amacını taşırlar.

Ancak,

Toplumun genel yapısının buna müsait olup olmadığını düşünmezler. Zaten öncelikli amaçları savundukları deliller vasıtası ile devleti ele geçirmektir.

Devleti ele geçirdiklerinde toplumu dönüştürmede başarılı olabilirler mi? İstisnasız tüm ideolojiler amaçlarına ulaşmak için otoriter davranmak zorunda kalmışlardır. Ama başarılı olamamışlardır. Ya iktidarı bırakmak zorunda kalmışlar ya da ideolojilerini sulandırmışlardır. Sonunda geldikleri noktaya kendileri bile anlam veremezler. Bunun dünyada örnekleri çoktur.

Gelinen noktada, toplum değerlerini, geleneklerini ve hatta (sosyalizmde olduğu gibi) sınıfsal yapılanmasını tasfiye etmişlerdir. Toplum kesimleri arasındaki yüzyıllardır deneme yanılma ile oluşturulan hassas denge yok edilmiş, toplum insan yığınları haline getirilmiştir. Gün gelip toplum basıncına dayanamayıp tasfiye olduklarında değerlerini, sınıflarını yitirmiş, darmadağın olmuş topluluk bırakmışlardır. Ülke artık geri dönüşü zor bir yola girmiştir.

Özelde, bizim gibi imparatorluk bakiyesi bir ülke için oldukça iç açıcı olmayan durumdur.

Osmanlı İmparatorluğunda milletleşme yolundaki çalışmalar gelişmiş ülkelerden çok sonra,19. Yüzyılın sonlarından itibaren ivme kazanmış, Cumhuriyetin kuruluşundan sonra devlet politikası haline gelmiştir.

Lakin,

20. yüzyılın ideolojiler çağı olması, cumhuriyet yöneticilerinin ideolojik yaklaşımları, yukarıda da bahsettiğimiz gibi siyasi partilerin ve elitlerin toplum değerlerini ideolojiler üzerinden tanımlamaları hem değerleri dejenere etmiş ve hem de karşıtlarının değersizleştirmelerine maruz kalmıştır.

Mesela,

Sosyalistler için din afyondur, tasfiye edilmeleri gerekir. Milliyetçilerin lügatinde etnik guruplar yoktur. İslamcılarda ise, milletin adı anılmaz, Müslümanlar ve gayrimüslimler vardır. Hayat İslami yaşamdan (!) ibarettir. Her şeyin dinle bağlantısı olmalıdır.

Halbuki,

Hayat ne siyahtır ne de beyaz. Her ikisi arasında gri alanlar vardır. Üzerinde yaşadıkları toprakları ortak vatan bilmiş toplumun, yüzyıllardır oluşturdukları değerler manzumesi vardır. Bunları yok saymak, topluma “kitaptan okudukları” ideolojilerini dayatmak “leyleğe ancak kuşa döndün” meselini dayatmak gibidir.

Sosyalist bir arkadaşımın Türk olduğumuz için övünmemiz gerektiğini, dinin toplum için olmazsa olmazı olduğundan bahsetmesi… Eskiden Türk tarihini Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren başlatanların, “bizim binlerce yıllık tarihi geçmişimiz var” demeleri… Milliyetçilerin aynı vatan içinde yaşayanların etnik kökenlerinin farklı olabileceklerini artık düşünmeleri… Tesettürlü bir hanımla serbest giyinen bir hanımın caddede kol kola neşe içerinde yürümeleri… Toplumun (aslında var olan ama bastırılmış) duygularının gün yüzüne çıkmasının göstergeleridir.

Galiba yüzyıllık cumhuriyet tarihimizde milletleşme yolunda yeni bir evreye geçiyoruz. Günümüzde yaşadığımız tüm olumsuzluklar, yukarılarda yaşanan (toplumun çok da hoş görmediği) kavgalara rağmen toplum metanetini koruyor. Gördüklerim benim yarınlara ümitle bakmamı sağlıyor. Umarım yanılmam.

Kısaca,

Toplum ideolojilerle değil, değerleri ile yaşar ve gelişir. Devletin vazifesi bu değerlerin çağın gelişmesine uygun olarak yenilenmesinin yolunu açmaktır.  

TEESSÜF Kİ, ELÇİBEY’LE DANIŞA BİLMEDİM…

 

 İnsan hayatında öyle anlar var ki; Yıllar geçtikten sonra o anın ne kadar önemli olduğunu ancak anlayabiliyor.

Bu cümlemin devamına bir an ara verip, yazıma başka cenahtan devam edeyim.

Sevenleri 24 Haziran’da Ebulfez Elçibey’in 88. Doğum yıldönümü kutladı. Kutlama sayısı geçen yıllara göre daha fazla ve içerik olarak da coşkulu idi.

Hatırlanacağı gibi Elçibey, 1991 yılında Azerbaycan’ın Sovyetler ittifakından ayrılıp bağımsızlığını kazanmasında önderlik eden Azerbaycan Halk Cephesinin (AHC) lideri idi. Bağımsızlıktan sonraki ilk seçimde Azerbaycan’ın ilk cumhurbaşkanı seçilmişti. 1993 olayları vs. den sonra bir gece yarısı Nahçıvan’a gitmiş, başkanlığı vekaleten Haydar Aliyev’e bırakmıştı. Haydar Aliyev seçimlere gitmiş, Azerbaycan’ın ikinci cumhurbaşkanı olarak makama yerleşmişti.

Sovyetlerden kalma kadroları ile ülkeyi idare etti. Ülkedeki kargaşalıkları önledi, Ermenistan’la ateşkes imzaladı, orduyu toparladı, Türkiye ile ordunun eğitilmesi anlaşmasını imzaladı, ülke içinde yeniden yapılandırma girişimlerini başlattı. Rusya’yı küstürmemeye, batı arasında daha dengeli politikalar üretmeye çalıştı. Daha sonra yerine geçen oğul İlham Aliyev düzeni devam ettirdi, bugünlere getirdi.

Elçibey siyasetten gelmeyen, akademik çalışmalar yapmış, Turan ideolojisi yüzünden Sovyet yönetimi ile başı derde girmiş ve hatta bu yüzden hapis yatmış bir idealist. Ben onu her andığımda Enver Paşayı hatırlarım. Romantikliği ağır basan bir liderdi.

Neyse,

Halk Cephesi siyaset tecrübeleri olmayan, idealist, Sovyet yönetimlerince dışlanmış, bağımsızlık yanlıları ve yönetimden memnun olmayan halkın da desteğini almış siyasal oluşumdu.

Elçibey iktidara geldiğinde, romantik düşüncelerin yerine gerçeklerle yüz yüze gelmiş, günün siyasi ortamında baş olmanın zorluklarıyla karşılaşmıştı. Çökmüş, yeniden kurgulanması gereken bir ekonomi ve sosyal hayat, Ermenilerle Karabağ meselesi, Karabağ’dan göç edenlerin hazin durumu, bürokrat kadrolarında eski kaşarlanmış Sovyetlerden kalma bürokratların direnişleri ile acemi yeni gelenlerin sorumsuz davranışları da eklenince ülke iyice batağa saplanmıştı. Bunun yanına Rusya’nın iç karışıklık çıkarma mahareti, batılı ülkelerin gerekli ekonomik yardımı yapmamasını da ekleyebiliriz. Türkiye kendisine umduğu yardımı yapamadı.

Şimdi yukarıda ara verdiğim cümleme devam edeceğim…. Esas konum bu olacak.

1991’de Azerbaycan’a gittiğimde milliyetçi olduğunu zannettiğim İtibar Mehmedov ile görüşmek istedim. Arkadaşlarımın girişimi ile, bin naz ile isteğimi kabul eden İtibar ile görüşmem ancak beş dakika sürdü. İtibar bana milliyetçiliğinden ziyade “provokatör” imajını vermişti. Nitekim en yakın parti arkadaşı, 1992’de savunma bakanı olan Rahim Gaziyev Rus casusu olarak hapse atılacaktı. Arkadaşlarımın “seni istersen Elçibey’le görüştürelim” teklifini Elçibey’i de partisinin adından dolayı solcu bir lider olarak gördüğüm için (bunların milliyetçisi bu ise solcusu nasıldır düşüncesiyle) reddettim. Daha sonraları gerçeği öğrendiğimde iş işten geçmişti. 1992’de geldiğimde Elçibey devlet başkanı idi ve artık görüşmem de mümkün değildi.

Burada hayatımın dersini aldım. İnsanları basının yazdıkları ile tarif ediyorduk. Bulundukları konum ve olayların seyrini takip etmiyorduk. Yine hangi fikirden olursa olsun, ülkenin bağımsızlık hareketinin lideri ile görüşmem bana hiçbir şey kaybettirmez, çok şey kazandırırdı. Öbürü ise sıradan bir parti lideri ve Halk Cephesinde yer almıyordu.

Bu benim özelimde aldığım ders. Halbuki Turan ülküsü ile yoğrulup kapılar açılır açılmaz Turan diyarlarında soluğu almış benim gibi birinin affedilmez bir hatasıydı.

1992 yılında ikinci gidişimde, romantizmin sona erdiği, halkın geçim derdine düştüğü, artık gerçeklerle yüz yüze geldiği bir dönemdi. Halkın mevcut yönetimden ve Elçibey’den şikayetleri vardı. Arkadaşıma “Elçibey’in işi zor, bir yıl dayanabilirse çok iyi” demiştim. Nitekim bir yıla kalmadan Elçibey görevden ayrıldı.

Bu benim özel düşüncem;

Elçibey geçiş dönemi lideri idi. Bunu Elçibey biliyor-muydu? Bilemem. Görevi bitti, tasfiye edildi. Ama bildiğim bir şey var, kurt Haydar Aliyev bunu çok iyi biliyordu. Hayatını okuduğumuzda, satranç oyuncusu gibi her attığı adımı tasarlayan, birkaç hamle sonrasını hesap eden bir liderdi.

Bu olaylar bana şunu öğretti.

1-   İdealler, ütopyalar insanları motive eder. Ama bu idealler ya hayatın olağan akışında gerçekleşmesi mümkün değildir, boşa kürek çekmektir ya da şartlar müsait oluncaya kadar bu ideallere varmak için sabırla çalışmak, altyapısını hazırlamak, mümkün olanı gerçekleştirmektir.

     2-Asıl olan millettir. İktidarlar ve ideolojileri gelip geçidir. Bir kandan, bir candan gelenler yıllar, yüz yıllar geçse bile zaman ve zemin müsait olduğunda birbirleri ile halvet olurlar. Birey olarak öncelikle bunun için duyarlı olmaları, çalışmaları gerekir. Dostlar, arkadaşlar edinmeli. Azerbaycanlı kardeşlerimizin değişleri ile “alaka saklamalılar.” O yıllardan sonra hep buna dikkat ettim.

      3- Halk olarak resmi söylemlere fazla kafa yormamamız gereğidir. Gün gelir, gerçekler ortaya dökülür. Azerbaycan resmi söylemleri, Haydar Aliyev’in kurucu “umum mili lider” olduğudur. Halbuki Azerbaycan’ın (1918’deki) kurucu lideri Mehmet Emin Resulzade’dir. Azerbaycan’ın bağımsızlık hareketinin lideri ve birinci Cumhurbaşkanı Ebulfez Elçibey’dir. Haydar Aliyev ikinci cumhurbaşkanıdır. Hakkını yemeyelim, ülkeyi derleyip toparlayan da odur.

Son sözüm,

Elçibey bir değerdi. Davranışları fikirleri ile örtüşen (her ne karar siyaset arenasında tanımış olsak bile) “akademik idealisti.” Türk tarihinin kilometre taşlarından biridir.   Təəssüf ki, fürsət düşəndə ​​onunla üz-üzə gələ bilmədiyim üçün hələ də təəssüf hissi keçirirəm.

                      

             

SEÇKİN OLMAK SENDROMU

 

Tarih boşluk kabul etmez. Sosyal hayat da öyle…

Ülkeye hâkim olan sistem, kendi dünya görüşü çerçevesinde toplumu yönlendirir. Hatta dayatır. Dayatmanın derecesi ve şiddeti, sistemin ideolojik anlayışıyla toplumun yaşam felsefesi arasındaki farklılıkla doğru orantılıdır.

Sistem topluma seçenekler sunmaz. Onlar için medeniyet, kültür, yaşam felsefesi tek ve mutlaktır. Bu aynı zamanda devletin ideolojisi ile uyumludur.

Otoriter ve milletleşmesini henüz tamamlayamamış, demokrasiyi özümseyememiş, iktisadi kalkınmasını gerçekleştirememiş toplumlarda daha çok görülür.

Siyasal sistemler, her zaman kendi ideolojilerini destekleyecek ekonomik, kültürel sınıflar oluşturma gayreti içerisindedir. Bu anlayışı benimsemiş tüccarlar, sanatkârlar ve diğer toplumsal figürleri her zaman ön plandadır. Her fırsatta sistemin sunduğu değerlerin sözcülüğünü ve savunuculuğunu yaparlar. Onlar ayrıcalıklı sınıflardır. Karşılığını da alırlar. Her zaman şunu derler “çağdaş medeniyet budur.” Geri kalan gericiliktir, yobazlıktır. Toplumda (gizli, açık) dirençle karşılaştıklarında agresifleşirler, topluma nüfuz edemediklerinde, toplumu cahillikle suçlarlar. “Onlar anlamıyorlarsa biz ne yapabiliriz ki” derler.

Geçen hafta sanat müziği gösterisine gittim. Bu gösteriyi sunanlar 20- 30 kişilik amatör bir grup. Daha doğrusu bir koro heyeti. 2016’dan beri (pandemi dönemi hariç) her yıl bu gösteriyi sunuyorlar. Beş-altı ay hazırlanıp haziran ayı içerisinde gecelerini düzenliyorlar. İçerik olarak (teknik imkanları nispetinde) gayet de güzel bir gece oluyor.      

Geçen yılın gösterisi daha kalabalık ve her sosyal sınıftan izleyicileri vardı. Bu yıl sayı olarak daha az ve dar bir çevre itibar etti. Bunun çeşitli nedenleri olabilir. Nedenlerinden biri de geçen yıl gösteri sonunda işe biraz ideolojinin bulaşması olabilir mi? Otoriter ve ideolojinin toplumun iliklerine kadar işlediği ülkelerde ancak görülür bu tip hareketler. Sanatçının iç dünyası ideolojiden feyz alıyor olabilir ama gösteri ideoloji kabul etmez, onu basitleştirir. Çünkü orası her meşrepten insanların buluşup kaynaştığı ortamdır.

Neyse,

Esas konumuza dönelim. Seçkincilik demiştim.

Geçen haftaki yazımda “her ferdin toplumdaki yeri nispetinde topluma karşı sorumluluğu vardır” demiştim.

Bir örnekleme ile sürdürelim yazımızı…

Ünye müzik konusunda oldukça kısır bir şehir. Sadece yarı profesyonel bir dernek var ve imkanları nispetinde bir şeyler yapmaya çalışıyor. Bildiğimiz kadarıyla müzik aletleri öğretme üzerine çalışmalar yapıyor. Ses eğitimi üzerine çalışmaları yok.

Halbuki, yukarıda da bahsettiğim gibi, bu konuda on yıldır çalışma yapan oldukça düzeyli bir grup var Ünye’de…Ama ne var ki; İki yıldır keyifle izlediğim bu koronun elemanları (çok az değişiklikle) aynı kişiler. Neden olabilir? Bu çalışma şehir toplumunun geneline neden yayılmaz, bu imkanlar neden tanınmaz?

Koroya liderlik edenlere baktığımızda gerek imkân gerekse bilgi ve kapasite olarak oldukça ileri düzeydeler.       

Galiba, kişisel tercih ve bakış açılarından yani anlayış farklılıklarından kaynaklanıyor. Ben onların kendilerine şu soruyu sorduklarını hiç zannetmiyorum. “Bu sanatı toplumun geneline yaymamız, Ünye’de bu alanda bir altyapı oluşturmamız gerekiyor. Biz on yılda kaç tane genç kabiliyetin yolunu açtık?”

Nitekim hayatın diğer alanlarını da düşündüğümüzde, toplum sosyal yaşamını, hayat felsefesini etkileyip geliştirecek gelecek nesillere altyapı ve “maya” oluşturacak neler yaptık/ yapamadık sorularını kendilerine sorup öz eleştiri yaptılar mı? Ya da bu toplum bizi anlamıyor, galiba bir yerlerde yanlış yapıyoruz diye hiçbir zaman kendilerine sorduklarını zannetmiyorum. Kısaca “biz buralardayız, onlar akıl etsinler bize ulaşsınlar.”

Aslında farkında olmadan, topluma hiçbir şey vermeden kendi dünyanızda çalıp söylediniz. Toplumun medeniyet gelişmesine katkıda bulunamadığınız gibi büyük bir boşluk yarattınız. Toplum gün gelip “ben buradayım” dediğinde ve kendi başına kaldığında yol gösterecek önderler ararlar. İşte o anda yeni gelen sistem onlara yeni “işbirlikçi önderler” sunar. Aslında bunlar sizin başka versiyonlarınızdır.

Ha kırmızı olmuş, ha yeşil… Ama aynı anlayış aynı kalite… Değişen bir şey olmuyor yani…