ÜNYE ŞEHRİNE AİT UKALIKLAR

 

Geçen gün YouTube’ de, İstanbul/İstiskal caddesinin tarih içerisinde gelişimini yapay zekâ görselleri ile günümüze kadar anlatan bir video izledim.

Basit bir köy yolu iken, günümüz İstanbul’un en karakteristik caddesi haline gelmesini çok güzel anlatmıştı. Geçtiği süreç içerisinde, devrin yaşam felsefesini nasıl aksettirdiğinin şahidi oldum. Binaların mimarisinden, caddenin peyzajcına kadar her şey zaman içerisinde değişmesine rağmen, İstiklal caddesinin İstanbul için değişmeyen anlamıydı.

Yine,

TRT 2’de izlediğim programda, 1920’lerde İstanbul gazetelerinde Ramazan’la alakalı haberlerinden pasajlarda… Eski Ramazanların o günün Ramazanlarından çok daha anlamlı olmalarına atıflardı.

Buradan iki netice çıkarabiliriz. Birincisi toplumun yaşam biçimi zaman içerisinde değişiyor. İkincisi, buna bağlı olarak, şehir günün teknolojisine ve yaşam anlayışına göre mekanların görselliğinin değişebildiğidir.

Sonuç olarak toplum ve mekanlar durağan değillerdir. Ama toplumun ana felsefesinin- çok büyük değişiklikler olmadığı sürece- değişmezliğidir.

Örnek verirsek,

İstanbul iki bin küsur tarihi boyunca payitaht, ticaret ve kültürel merkez olmasıdır. Kimliği bunun üzerine kuruludur. Bu özelliklerini kaybettiği an İstanbul, İstanbul olmaktan çıkıp, kabalık yığınların yaşadığı bir şehir haline gelir.

Özelde,

Ünye nasıl bir şehirdi? Geçmişten nasıl bir yaşam felsefesi devraldı? Ünye’yi Ünye yapan değerler nelerdi? Yine Ünye bütününü meydana getiren mekân alanları Ünye için ne anlama geliyordu?

Bunlar her devirde yeniden tanımlanmaz, dillendirilmez. Ünye yaşayanlarının hafızalarında şekillenmiştir. Bu nesillerden nesillere aktarılır. Ama yeniden formatlanır, gelecek nesillere aktarılır.

Bu şehir olmanın ve şehir ruhunu yaşatmanın gereğidir.

Ünye bunlara dikkat etmiş-midir/ edebilmiş-midir? Ne yazık ki buna olumlu cevap vermiyoruz. Ama bu sadece Ünye’nin kabahati değildir. Yeni devlet olmak, çağın süratle değişen yaşam anlayışı, kısa sürede şehir nüfusunun anormal artması… Yeni gelenlerin uyumsuzluğu, var olanların henüz “şehirli” olmayı özümseyememesi gibi nedenler gelinen noktadaki olumsuzluklardır.

Şunu da ilave etmekte fayda var. Dibe vurmuş ekonomi ve gelir düzeyi düşük toplumlar kültürel varlıklarını koruma ve yeni çağdaş değerler yaratabilme özelliklerinden yoksuldurlar. Çünkü öncelik yaşam galesidir, hayatı ikame etmek kaygısıdır.

Bir örnekleme yapalım,

Tarihi binalarımızın bizim yani “avam” için kültürel, sanatsal ve tarihsel bakımından ne anlam ifade ettiğini idrak edemeyiz. Bizim için öncelikli olan “eski binaların” yıkılıp yerine katma değeri yüksek, bizi zenginleştirecek, daha rahat yaşayabileceğimiz yeni binaların yapılmasıdır.

Bu gibi değerler manzumesini “avam” düşünemez. Onun gayesi günü kurtarıp rahat bir ömür sürmesidir. Bunları idareci kurumların – özelde belediyelerin- ve sivil toplum örgütlerinin düşünmeleri ve hatta olmazsa olmaz vazifelerindendir.

Ne yazık ki,

Avamın düşüncesini, psikolojisini yukarıda saydığım kurumlarının da taşımalarıdır. Kamunun yani bütün şehirlinin faydasına ayrılan alanların bizatihi (kamu adına, kamu yarına) hareket etmesi gereken kurumlar tarafından rant alanları olarak kullanılmasıdır.

Örnek mi,

Belediye Sineması ve kültür merkezinin AVM yapılması, Pazar Yerinin 15 Temmuz adıyla AVM yapılması, Yunus Emre Parkının tamamen kafeye çevrilmesi, 100. Yıl parkının büyütülerek düğün salonu haline getirilmesi gibi… Tüm bunlar her meşrepten şehirlinin kullanımında iken toplumun belli kesimlerine tahsis edilmesi… Ya da Büyük Camiinin yanındaki alanın tamirciler ve küçük esnafın hizmetinde iken hizmet sınıfına kaydırılması… Yalıkahvesi’nin (örtülü çeşitli rant kavgalarına maruz kalıp) mezbelelik haline gelmesi… Çeşitli rant kavgalarına maruz kalan Çamlığın bunlardan yakasını zor kurtarması… Ama bu sefer hala kendini Ünye’nin sahibi zanneden “seçkincilerin” abuk sabuk uygulamalarına maruz kalması…

Bu arada,

Not olarak düşelim. Hiçbir mimari eser, Nahçıvan tarzı Japon kültürünü temsil eden proje olarak tasarlanmaz. Böyle bir proje hiçbir aklı başında mimar tarafından da düşünülmez.

Son olarak,

Şehir kimliği şuraya buraya kafeler, lokantalar, oyun alanları (elbette bunlar da gereklidir) yapılarak oluşturulmaz. Bu uygulamaların şehir kimliğine hiçbir katkısı yoktur. Şehir kimliği binalar, alan uygulamaları ile de gerçekleştirilemez.

Şehir kimliği,

Yerinde kimlikli alan uygulamaları, bina tasarımları, her kesimden şehir yaşayanlarının birlikte kullanacakları alanların yaratılması… Başta esnaf ve kamu davranışları, hayatın genel akışı içerisinde toplumsal ilişkiler ile yemek kültürünün ihdası gibi hayatın her alanında tarzlar yaratmakla mümkündür.

 RAMAZAN BAYRAMINIZI HUZUR İÇERİNCE GEÇMESİ BİLEKLERİMLE KUTLARIM.

 

 

 

 

                         

 

ÜNYE’DEKİ JAPON SU DEPOSU

 

Entelektüel olmak zor zanaat vesselam… Hele de haddinden artık pulun varsa! Ne yapacağını şaşırırsın.

Bir ayağın çukurdadır. Zamanın ahırına kadar öbür tarafı da düşünmemişsin. Hayır, hasenat yapayım desen vakit de dolmak üzere. Böyle bir alışkanlığın da yok.

Ama bir şeyler yapman lazım. Ruh hezeyanlar içeresinde. Önü kısalmış, arkası uzamış… Ozanın dediği gibi, yolun sonu artık gözükmeye başlamış.

Elden bir şey gelmez, sonunda karar verirsin…

“Şuraya kocaman bir anıt dikeyim, yedi ceddimin hayrına. Ünye’de ilelebet payidar kalayım.”

Çok yönlü düşünülmüş, taşınılmış… Nahcivan modeli, su deposu biçimli, Japon anlamlı. “İçinde de varıp oynayayım, gidip oynayayım.”

Her ne kadar,

Doğmamış olanın bütünü henüz peydahlanmamışsa bile… “Doğacak oğlak gelişinden belli olur.” Derdi rahmetli atam.

Nahcivan modeli, su deposu biçimli, Japon anlamlı.

Kısaca… Kendisi gibi… Nereye koysan uymuyor. “Değil iki arada, üç beş arada bir derede.”

Ünye’nin en güzel yerlerinden bir yer… Köşe başı, bir yanı Feneraltı, arkası tarihi mezarlık yani sit alanı ve hemen öbür tarafı güzelim Çamlık.

Hani eskiden ev hanesine yasak misafir odaları vardı. Oraya misafirlerden başkası destursuz giremezdi. Öyle bir yer yani.

Büyükşehir’in nesine!.. Başkan Allah-u âlem. Kırk yıllık kankasını mı kıracaktı. Meclisi ondan beter. Eğer meclisin buranın ne anlama geldiği değil, nerede olduğunu bilirse adımı değiştirmem. Çünkü atamın yadigârı. Ama kırk yıllık bıyıklarımı kesmezsem neyim!

Ne olacak canım,

“Buraları mezbelelikten kurtaracağız.” Çökmenin kibarlığı… Fırsatçılığa yol açmanın uyanıklığı… Değil de ne yani!

Ama bütün kabahat İdris Naim’de… Ordu Büyükşehir olacak… Sonra da… Kime özendi ise…

Benim de elim kırılaydı, zannettiydim ki Ünye Ankara’nın tahakkümünden kurtulur. Meğer marabalık Ünye’nin ruhunda varmış. Mirasına sahip çıkmamanın/çıkamamanın hezeyanlarını yaşıyor Ünye. Hoş… Umurunda mı? “Zannettiydik ki atadan, dededen asalet sahibiyiz.” Meğer yanılmışız.

Bu da ayrı bir muamma.

Çamlık, Feneraltı, Yalıkahvesi öksüz… Bayramca, Saraçlı, Çamurlu da öksüz… Kısaca Ünye öksüz.

Sözün özü,

Yular boynumuzda… Sahibi ha Ankara olmuş, ha Ordu ne fark eder?

 

 

TÜKENMİŞLİK SENDROMU

 

 

Ünlü bestekar piyanistimiz Fazlı SAY son X yazısının bir yerinde “beni dinleyen bin kişi mutlu, ama bir kişi yani ben mutsuzum” diyor. Çünkü tatminsizliğin, kendine yetmemenin, daha fazlasını arzulamanın girdabındadır.

Zaman zaman düşünürüm; Liderler, mesleğinde başarının doruğuna ulaşanlar nasıl bir ruh hali içerisindedirler?

Yirmi dört saat çalışan bir beyin…Daha fazlasını isteyen bir ruh hali… Nasıl bir şeydir? Önce toplumdan, sonra yakın çevresinden kopuş… Kendi has dünyasında fırtınalarla boğuşmak nasıl bir duygudur acaba? Diye düşünürüm hep.

Hep yeni şeyler düşünmek… Topluma daha mükemmelini sunmak… Toplumu daha ileriye taşıma ve daha fazlasını başarma arzusu… Sonunda gelinen nokta… Açılan katmerli mesafe… Ne toplum kendini anlıyor…Ne de o toplumu... Varılan nokta hayal kırıklığı. Hele bir de nefis girdabına girmişse vay haline…

Ünlü Alman filozof NİETZSCHE “savaşçı insan, savaşacak bir şey bulamadığında kendisine saldırır.” Der.

Savaşçı insan sonunda “ben neden yaşıyorum ya da ben neden savaşıyorum? Veya sonunda ne kadar yol aldım?” Sorusunu sorar kendine. Buna bir cevap bulamaz. Çünkü bütün yolları denemiştir. Ama her yol çıkmaza çıkar. Ruh ister, beyin üretir.

Lakin,

Beyin durmaz, devamlı üretir, dur demeye gücü de yetmez. Aslında bunu ruhu istemez. O beynine hâkim olacağına, beyni ona hâkim olur. En çok sığınılan “beni anlamıyorlar” mazereti de fayda etmez. Çaresizlikler girdabında debelenip durur. Bir yerlerde okumuştum; Ünlü liderlerden birisi “çevremde beni anlayan üç kişi daha olsa, ben neler yapmazdım.” Bu bir toplumdan kopuş hikayesi mi?

Bir şey itiraf edeyim, biliyorum ki haddimi aşan, absürt bir fikir kırıntısı benimkisi. Ama beynime hükmedemiyorum.

“Tanrı bu girdabı nasıl aşıyor?” Ah bir bilebilsem. Galiba kendini aşanların en çok bilmek isteyebilecekleri bu olsa gerek. Düşünsenize…Daha mükemmeli aramak kainatı ne hale getirirdi!

Bir de,

Ülkenin en iyi üniversitesinde okuyup, en iyi mevkilerde ülkesine hizmet varken, kenar, köşe kasabasında zorunlu hayatını ikame etmeye çalışmak… Hayat girdabında, günlük galelerle cebelleşmek… Yıllar sonra ben bunun için mi okudum, ilim sahibi oldum? Soruları sormak kendine. Zor iş vesselam.

Toplum, kendisi ile aynı ayarda olanı sever. Haydi aynı ayarda ol da göreyim.

Ama bu toplum onu “bize yol göstersin, önder olsun” diye okutmuştur. Hem de meccanen. Buna rağmen ister ki benim düşündüğüm gibi düşünsün, benim istediğim gibi davransın. Ama bu tezadın bütün faturası ilim, irfan sahibine çıkar. Bir zaman gelir ki... Geçmiş yılların hesabını sorar…Der ki “bana neden yol göstermedin?” Haydi çık işin içinden.

Toplum, “bu adam ne diyor, bir dinleyelim.” Demez.

NİETZSCHE dönelim, ne diyor? “Savaşçı insan, savaşacak bir şey bulamadığında kendisine saldırır.”

Öyle ya,

Hayal kırıklığı içerisinde, ruhunun hükmettiği beynine dur diyemeyen insan sonunda kendini infilak ettirir.

Ya da,

Kaderine razı olup, huzur hanesinde tefekkür eder. Bu bir çıkış yolu mu? Kim bilir? Becerebilene belki…

Zira, Diyojen’in fıçısı, Hacı Bektaş Veli’nin çilehanesi… Her kula nasip olmuyor.

 

 

 

GERİDE KALAN ÜNYE

 

Şehirler tarihi yolculuklarında inişli, çıkışlı yol izlerler. Gün gelir kültürde, medeniyette, ekonomide ileri giderler. Çekim alanları yaratırlar, her alanda merkez olurlar. Gün gelir dibe vururlar. Genelde bu dibe vuruş ekonomi alanında daha belirgin olur. Ama medeniyette dibe çöküş yavaş ilerler, genelde de fark edilmez. Ancak iyice dibe çöktüğünde fark edilir ama iş işten geçmiştir.

Ünye,

Biz Ünyeliler okumuşlukla, mürekkep yalamışlıkla, sosyal hayatımızın canlılığı ile övünürüz. Sosyal alandaki faaliyetlerimiz her zaman çevre il ve ilçelerde takdir görmüştür. İlkler hep bizde olmuştur. Ekonomik alanda çevremizin en zengini olamasak bile, sanatsal, eğlence ve sportif faaliyetlerimiz hep gıpta ile takip edilmiştir.

Şimdi,

Hiçbir sosyal faaliyeti olmayan, gece birkaç kafe dışında bomboş, sessizliğe bürünen ve “kitle” haline gelen bir topluluktan başka bir şey olamayan bir şehir.

Geçen yaz ortalarında gittiğim sanat müziği etkinliğinde aslında biz Ünyelilerin içten içe bu tür faaliyetlere hasret kaldığını gördüm. Beş yüz kişiyi aşkın (her kesimden) izleyicinin ilgi ve pür dikkat izlediği sanat gösterisi Ünye’ye (bu alanda) can suyu gibi geldi. Bize bu sanat müziğini sunanlar amatör bile olsalar, şehrimizdeki bu boşluğu fazlası ile hatırlattılar.

Bu sanatsal gösterinin, başta belediyemiz olmak üzere ilgili kurumlarca dikkate alınmasını beklerdim. Ama olmadı, olacağını da ümit etmiyorum.

Aslında, o gösterinin akabinde bu konu ile alakalı bir yazı yazmıştım. Sonra dedim ki “kime ne faydası olacak.” Yayınlamaktan vazgeçtim.

Geçen gün bir arkadaşım Fatsa’da gittiği sanat müziği gösterisini hasetle ballandırarak anlattığında Ünyelilik gururum kabardı. Biz neden geride kaldık?

Üzerinde düşündüm ve elbette kendimce fikirleştim, neticeye vardım.

1-   Değişen sosyal yapı, geçmişte bu konuda hassas olan kesimin ya göç etmesi ya da azınlığa düşmesi.

2-   Yeni gelenlerin bu konuda bihaber olması. Çok kazanmak ve harcamak derdine düşmesi.

3-   Toplumun siyasallaşması, her şeyi siyaset üzerinden tanımlaması.

4-   İktidarın sosyal faaliyet olarak kendi siyasal görüşü doğrultusunda toplumu yönlendirmesi ya da cendereye sokması. Mesela sosyal faaliyet olarak her bulduğu yere sosyal tesis yapması ve bunlarla övünmesi. Halbuki bu tür yatırımlar şehir yaşayanlarının sosyalleşmesini sağlamaz. Özellikle gençlerin kişilik gelişmesine zerre kadar faydası olmaz. Hatta zararı dahi vardır. İmkânı, parası olanların uğrak yerleridir, vakit geçirme mekanlarıdır buralar.

Bu tür sosyal faaliyetler tıpkı bayramlar gibi toplumu birbirine kaynaştırır. Her sınıftan, meşrepten insanlara birlikte olmanın hazzını yaşatır. Toplumun kültürünü geliştirir, medeniyette üst sıralara taşır.

      5-Muhalefetin de bu konuda hiçbir hassasiyetinin olmaması.

         Geçen aylarda CHP’nin Ordu mitingi dolayısıyla Ünye’ye gelen Ankara Etimesgut Belediye başkanı (Ünyeli) Erdal Beşikçioğlu Ünye basınına verdiği beyanatta “gelecek seçimde (birkaç belediyeyi de sayarak) Ünye’yi CHP’ye kazandıracağız.” Dedi.

Sayın Beşikçiğlu sanatçı. Hem de hatırı sayılır bir sanatçı. Ben de sanatçı olduğum için bu sözü çok rahat söyleyeceğim. “O sanatçı olabilir ama onda sanatçı ruhu yok.”

Çünkü,

Bir sanatçı her gittiği yerde (ait olduğu sanat alanında) araştırma yapar, o sanat alanı ile ilgili emareler arar, gözlemlerde bulunur. Bu diğer meslekler için de böyledir. Mesela, eğer doktorsa sağlık hizmetlerinin nasıl olduğunu sorar.

Beşikçioğlu’nun “burada ne tür sanatsal faaliyetler var? Size nasıl yardımcı olabilirim?” Demesi gerekmezmiydi. Gerçi CHP’lilerin de bu konuda talepleri olmamıştır ya… Ama sorarlar adama “iktidara gelip de ne yapacaksınız? Çıkınınızda, en önemlisi mayanızda ne var ki?

Atatürk’ü gözümüze dayarlar da… Atatürk’ün şu sözlerini akıllarına dahi getirmezler.

“Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş olur. Bir millet ki resim yapmaz, bir millet ki heykel yapmaz, bir millet ki fennin gerektirdiği şeyleri yapmaz; itiraf etmeli ki o milletin ilerleme yolunda yeri yoktur. Bir milletin sanat yeteneği güzel sanatlara verdiği değerle ölçülür.”

İlgililer diyeceklerdir ki “mekanlarımız müsait değil, hele bir kültür sarayımız yapılsın.”

1-   Eskiden sanatsal faaliyetler için salonlarımız mı vardı?

2-   Canım Belediye sinemasını yıkıp, yerine AVM yaptınız. Birileri bir şeyler kazandı da…  Toplum ne kazandı? Değdi mi?

3-   Sanat ehli olarak söylüyorum “sanat icrası için “lüküs mekanlara” ihtiyaç yoktur. Yeter ki gönüller istesin.

Kısaca… “Namazda gözü olmayanın Ezanda kulağı olmaz.”

YALIKAHVESİ ve ÖTESİ

 

Eskiler “ustanın hası mala tutuşundan bellidir.” Derler.

Bir de,

İşin gidişatı sonucu belli eder. Bakarsınız ki adam işinin erbabı, döner arkanızı gidersiniz. Ya da anlarsınız ki “ya bu işten anlamıyorlar ya da işin öneminin farkında değiller. Bir başka şey daha var ki… İşgal ettikleri mevkiinin idrakinde değiller.” Saçınızı, başınızı yolarsınız ama yapacak bir şey yoktur. Zira kerameti kendinden menkuller.

Bu hafta konumuz Yalıkahvesi;

Son birkaç aydır Yalıkahvesi gündemde idi. Kurumlarıyla, ahalisiyle Ünyelileri meşgul etti. Sonunda birinin sırtına yıkıldı da… Herkes rahatladı.

Olayları kısaca özetleyelim,

Bundan birkaç yıl önce Ordu Büyükşehir görevlisi Nihat Şen birdenbire burayı düzenleme teşebbüsüne girişti. Proje afişini falan astı. Propaganda yaptı, nutuklar çekti. Yalıkahvesi (özellikle) oradan faydalanan ahalisi karşı çıktılar, beyanatlar verdiler. Nihat Şen tırsıdı, gerisin geri gitti. “Yalıkahvesi çiftliği” kaldıkları yerden kullanıma, dörelenmeye devam ettiler.

Bundan birkaç ay evvel, bu sefer Büyükşehir ekibiyle geldi, ölçtü, biçti, kazıklarını çaktı. Bu sefer halihazır kullanıcıların gücü yetmedi. Önce CHP devreye girdi, Milletvekili Adıgüzel naralar attı, onlarda yetmedi. Bu sefer çevreciler devreye girdiler. Hilmi Güler’e ulaştılar, randevular alındı, görüşüldü. Sonunda Hilmi Güler manevra yapıp” Ünyelilerin istemediği bir uygulama yapmayacağım” dedi. Projeyi durdurdu. Bu arada Büyükşehir’e Ünye Belediyesi de destek çıkıp “proje uygulanacak” demişti. Onlar da boşa çıktı.

Bu arada,

Önüne gelen uzman kesilip ahkam kesti, projeler üretti. Hatta bu arada sosyal medyada reklamlarını bile yaptılar. Allah, Allah dedik, memlekette ne kadar çok uzman varmış! STK’lar duruma göre saf belirlediler, suya sabuna dokunmayan beyanatlar verdiler. Gerektiğinde viraj alıp kim ağır basıyorsa o tarafa meylettiler.

Yalıkahvesi’nin çevresel ve tarihsel önemini anlatmaya gerek yok. Böyle bir mekânın projelendirilmesi de özel olmalı değil mi? Önüne gelenin ahkam kesemeyeceği bir mekân diye düşünürsünüz. Ama öyle olmadı, mahallelerini paylaşamayan mahalleli kavgasından öte gitmedi bütün bunlar.

1-   Belli ki Büyükşehir’in buranın bu denli kıymet-i harbiyesinin olduğundan haberi yoktu. Proje dairesine “yapın bir şeyler” dendi ki projelerini savunmadan projeden vaz geçip, çark ettiler.

2-   “Buranın altı, üstü kumsal” deyip Ünye Belediyesi de atladı. Büyükşehir’i ikaz etmedi. Halbuki proje konusunda ağırlığını koymalıydı.

3-   İşin tuhaf tarafı muhalifler de buranın öneminin farkında değillerdi. Çevre görünümlü siyaset yaptılar. En azından bize öyle izlenim verdiler. “İstemezükten” öte gitmediler. Ama nedendir bilinmez, amaçlarına çoğunlukla ulaştılar. Benim komplocu aklım bir şeyler fısıldıyor bana ama dillendirmeyeyim. Bu kadar heves ve ısrar nereden geliyor? Benim kıt aklım buna cevap veremiyor. Hala aklımın bir köşesi “var bu işte bir iş” diyor ya… Neyse. Bir anlamda “arabulucu” gibi çalıştılar. İki arada bir derede kalan Büyükşehir’i rahatlattılar.

4-   Rahatlattılar ama şimdi bu “mezbelelik” nasıl kurtulacaktı? Bu hem politik ve hem de çevre mezbeleliği idi.

5-   Onun da çaresini buldular, zevahiri kurtardılar. “Duayen uzman” Orhon Güven abimize işi havale ettiler. O da ültimatomu verdi. “İşime kimseyi karıştırmam.” Dedi noktayı koydu. Nadide, kutsal ağacımız Sakura’yı il namzedimiz Ünye’ye kazandıracak. Kim bilir ileride il olmamıza katkısı da olabilir. Bana sorarsanız ben Kızılağaç dikerdim. Çünkü yerli ve milli ağacımızın yazın bol gölgesi olur. Ayrıca iktidarın siyasal fikirlerine de uygun, “yerli ve milli.”

Şimdi sorum şu;

Kutsala vardıracak kadar böyle önemli bir yer için bunca “galeyanlar” bunun için-miydi? Eğer ağaç dikmekle bu iş kurtarılacaksa belediyelerdeki bunca (ilgili) çalışanlar neden bunu düşünemedi/düşünmedi? Çevre düzenleme konusu sadece “ağaç uzmanlığı” ile mi alakalı? Uzmanlarınca günlerce düşünülüp karar verilmesi gereken bir alan, bu denli ucuz operasyona mı maruz kalmalıydı?

Anlaşılan o ki Hem Büyükşehir ve hem de Ünye Belediyesi “yahu yap bir şeyler de hem milletin ağzı dursun ve hem de biz rahatlayalım” hesabını yaptılar. Başarılı da oldular.

Şunu da hatırlatmakta fayda var,

Belediyeler her ne yapılacaklarsa, kamu adına projeyi sahiplenmeliydiler. Zira sonunda hesap verecek olanlar belediyeler.

Ben cins biriyim, beni şeytan dürtüyor… Aklıma gelmiyor değil hani…

Çamlık örneğinde olduğu gibi (ola ki) ileride “bunları benim babam, dedem dikti, kuruyan dalına bile elletmem” diye sahiplenmesinler sakın… Olur mu olur…  Zira sicil kayıtlarda yazılı!

Ne yapalım? Malayı tutan eller acemi, bir o kadar da umursamaz… Yapacak bir şey yok.

 

 

 

 

 

 

GÜZELLER GÜZELİ ANNİK

 

Bizim gibi yaşı kemale ermişler-artık bu dünyada yapacak işimiz kalmayınca- geçmişin ve özellikle delikanlılık çağımızın hatıraları ile yaşarlar.

Bu hatıralar bir, bir gözlerimizin önünden geçer, kimi zaman hüzünlenir, kimi zaman ise gülümseriz.

Hayata tutunmak istemenin, işe yaramaz hale gelmenin verdiği hüznün çıkış yoludur bütün bunlar. Kimimiz de (meziyetimize göre) yazıya döker güncellemeye çalışırız. Kim bilir sonunda bir aşk romanı da çıkabilir.

O zamanlar kız erkek ilişkileri bu denli kolay değildi. Ya karşı cinsine bir fırsatını bulup sakin bir köşede ezile büzüle derdini anlatacaksın, ya da bir arkadaşını aracı koşacaksın. Ama bütün sevdalarımız cinsellikten uzak, saf platonik aşklardı desem abatmış olmam. Çoğu kez bu sevdalar karşı cinsin haberi olmadan yanıp küllenirdi.

Gün gelir, artık tünelin ucu gözüktüğünde geriye dönüp hayata tutunmaya çalıştığımızda, küllenen bu sevdalar yeniden kor olur, ateşi bizi sarıp, sarmalar.

Hele de,

Zamanın gereği, bir şeylere bulaşıp gayya kuyularında debelenmişsek ve bunun ceremesini de mislisi ile ödemişsek… Vaktiyle yanıp tutuştuğumuz sevda bize sığınak, hayatın fırtınalı anılarında sığındığımız liman olur.

Her delikanlı gibi benim de böyle sevdalarım oldu. Sevdalandıklarımdan birçoğunun bundan haberi bile olmadı. Kendi kendime ‘gelin güveyi’ oldum. Kendim yandım, kendim söndürdüm. Kimi zaman mazeretim fakirlikti, kimi zaman ona layık görmemek, kimi zaman da boyumun üç-beş santim kısalığı idi. Ama mutlaka yetersizliğimizin bir mazereti vardı.

Bir çoğumuz, günün şartlarında bu ezikliğin çaresini vatan kurtarma sevdaları ile atlatmaya çalışmakta bulduk. Kimimiz milliyetçi, kimimiz de devrimci oldu. Elbette çoğumuz siyasal mücadelelerimizi bu nedenle yapmadık. Ama sosyalleşememek, hayata daha naif duygularla bakamamanın etkilerinden biri de bu olamaz mı?

Bir de,

Eğer, ‘platonik sevdamız’ vatanı kurtarma sevdasına dönüşmüşse ve bunun bedelini fazlasıyla ödemişsek… Ve tünelin ucu göründüğünde geriye dönüp baktığımızda “bütün bu ceremelere karşılık ben ne kazandım? Demişsek…” İşte o an tek çıkış yolumuz yaşadıklarımızı eksiden artıya dönüştürmenin çabalarıdır. Hele bir de o an yaşadığımız dünya bizim hayal ettiğimizin tam tersi ise, işte o zaman “yandı gülüm keten helva.”

Geri dönülemez yolda tek çıkar yol, daha doğrusu tek teselli geçmişe güzellemeler yapmanın yanında mazeretler uydurmaktır. Ve bol, bol keşkelerle avunmaktır.

Lakin,

Keşkeler bizi bunaltır, benliğimizi sarar, hayatımızı çekilmez kılar, çıkmaz sokaklara sokar. Geçmişten kurtulamamanın, keşkeler girdabına düşmenin handikabıyla yaşadığımız hayatın bütününü, yani geçmişimizi ve geleceğimizi çekilmez kılar.

Bu cendereden kurtulmanın üç yolu vardır.

Birincisi; Geçmişimizi romantikleştirip, güzellemeler yapmak. Bu insana teselli verir hem de geçmişte yaptığımız mücadeleleri bize göz ardı ettirmez. Yani yaşadıklarımızı kutsallaştırmanın, kendi kendimizi avutmanın bir başka yoludur bu. Araya ‘güzeller güzeli Annik’leri’ de sıkıştırır, romanımıza çeşni katarız. Bu bize acı verir, cendereler içerisinde debelenip durur, ahir ömrümüzü dayanılmaz kılarız. Olmayacak duaya âmin demektir ama bu bir tercih meselesidir.

İkincisi; Yaşadıklarımızdan dersler çıkartır, kemale erer, önümüzdeki yaşantımızı daha olgun yaşarız. Çünkü yaşadığımız dünyanın bizim geçmişte yaşadığımız dünya ile yakından, uzaktan bir alakası kalmamış, doğrular yanlış, yanlışlar doğru olmuştur. Kısaca (istesek de istemesek de) geçmişin hükmü kalmamış, yeni bir dünya kurulmakta/kurulmuştur.

Üçüncüsü; Yaşadığımız özelimizde, bulunduğumuz ortamı iyi analiz edip, huzur içerinde elde olanla, imkanlarımızı içinde yaşadığımız toplum lehine kullanmaya, ‘karınca kararınca’ topluma yararlı olmaya çalışmaktır.

Yoksa,

“Uğrunda ölürüm ya…” mantığı, ‘güzeller güzeli Annik’ mal-u hülyası ile tünelin ucunu zor getirir, kalan ömrümüzü tıpkı geçmişte olduğu gibi heder ederiz. Hani bir işe yarasa gam yemeyeceğim de…

Bir de,

İşin bir başka yönü de, topluma gülünç olup, 'köhnemiş beyin' yaftası yemek tarafı da vardır.

 

 

 

 

                         

 

ERMENİLER

 

Aslında bu tür yazılar benim işim değil.

Birincisi, bu konuda alt yapıya sahip değilim. Zaten mesleğim de değil. Havadan, magazinsel ve işe biraz ajitasyon, siyaset de katarak ahkâm kesmek ve ayrıca yazıma birkaç dipnot ekleyerek bilimsellik iddiasında da bulunmam. Üstelik böylesine derin bir konunun, konuya vakıf akademisyen tarihçiler tarafından ele alınması daha doğu olur düşüncesindeyim.

İkincisi, olandan öte, konu siyasi arenada daha çok pirim yapar hale gelmişse, bu demektir ki amaç burada üzüm yemek değil. Dolayısıyla (hangi tarafta durursanız durununuz) olandan bağımsız siyasi katkılarınız çok olacak demektir.

Öyleyse olanın hiç mi kıymet-i harbiyesi yok? Olmaz mı? Elbette var. Acının büyüğü küçüğü olur mu? Ayrıca ateş düştüğü yeri yakar. Acılar her ne kadar küllense de… İnsan fıtratı bu, zaman gelir depreşir, gün gelir kaşınır. Normal ölümlerde bile insan acılara ağıt yakıyor.

Bir de,

Olayların meydana gelişinin zaman ve zemini vardır. Bu çok önemlidir. (Her ne kadar benzetmek doğru olmasa bile) normal kazaların bile tali nedenleri vardır… Ki Ermeni olaylarının hayli, hayli vardır.

O günlerin dünyasına bakalım;

İmparatorlukların yıkıldığı, milletleşmenin teşvik edildiği, etnik çatışmaların körüklendiği, var olma savaşlarının yaşandığı bir devirden bahsediyoruz. Merkezi Dünyada her millet az, çok acılar çekti, göçler yaşadı. Şu nedenle veya bu nedenle Ermeniler de elbette bunlardan nasibini aldı.

Kimi milletler ve dolayısıyla devletler bunlardan dersler çıkardı ona göre daha bilinçlenerek yollarına devam ettiler. Kimileri ise, bu acıları iyi okuyamadılar, dersler çıkaramadılar. İleriki yıllarda aynı çıkmaza yeniden düştürler. Bunlar genelde ya nüfuzca az, devlet kurmuş ama gelişimini tamamlayamamış milletlerdi.

Konumuz Ermeniler,

Ermeniler şöyle oldu böyle oldu bugünkü Ermenistan’da devletlerini kurdular. Ama bu arada şunu da belirmekte fayda var. Ermeniler Anadolu haricinde Erivan, Gence, Karabağ ve özellikle Bakü’de Rusların ayakçılığını yaptılar. Evet… Ruslar vasıtası ile burada kazanımlar elde etmeye çalıştılar. Azerbaycan Türklerine karşı kıyımlar yaptılar.

Yakın tarih, 1988 yılından itibaren Karabağ ve çevresinde Azerbaycan Türklerine karşı olmadık işler yaptılar. 90’dan 1994 yılına kadar çoluk çocuk demeden kırım yaptılar. Daha sert yazıp kışkırtma yapmayacağım. Merak edenler o günün basınını okuyabilir. Ne için? İki karış toprak, bir sırt yükü ganimet için. Değer-miydi? Ruslar olmasa idi güçleri yeter-miydi?

Hani derler ya… Mehmet Akif’in dediği gibi “Hiç ibret alınsaydı tekerrür eder-miydi?” …Ve kazık yemişsiniz. Ama nihayetinde Sovyetlerin koltuğunun altında huzur içinde yaşayabileceğiniz bir ülkeniz olmuş.

Yine akıllanmamış, 1990’da Ruslara güvenip aynı haltı işlemişsiniz. Sonra 2020’de başta Rusya olmak üzere Batılılar sizi yine sattılar. Gerisin geri, yine vatan toprağına sığınmak zorunda kaldınız. Bu arada… Sıralamaya gerek yok, bir sürü insan ve mülk zararlarına uğramışsınız. Ganimet bildiğiniz mülk başınızın belası oldu.

Gelinen noktada, şu andaki Ermeni yönetimi, yani Paşinyan diyor ki “ bizim Ermenistan toprakları haricinde bir iddiamız yok ve olamaz da… Sınırları belli ülkemizde komşularımızla barış ve huzur içerisinde yaşamak istiyoruz.”

Bir anımı anlatıp sözün özüne geleyim,

90’lı yılların başı. Ermenilerin gemi azıya aldığı yıllar. Evinde misafiri olduğum ( Allah rahmetini esirgemesin) Rafiq’e dedim ki “ bizim onlara karşı bir düşmanlığımız yok. Çünkü vaktiyle onlarla iç içe yaşayıp, komşuluk yaptık. Acılarımızı, sevinçlerimizi paylaştık. Eşkıyalar yanlış yapmışsa gariban halkın ne suçu var?” Rafik yaşadıklarının karşısında bunu kabullenemezdi elbette ve bana fena baktı.

Zaman, köprüler kurup, dostlukları geliştirmek zamanı. Bize düşen onlara yardımcı olmaktır. Bilimsel, anı (sözde masumane) her ne ad altında olursa olsun yaraları kaşıma zamanı değil. Yaşanılanlar ders almak içindir, tarih yaraları kaşıyanları affetmez.

 

DİPLOMAMIN KENARI ALTINYALDIZLI

 

Bir gün bitirme projesi hocamız “üç ay sonra diploma aldığınızda, mimar olduğunuzu mu   zannedeceksiniz? O diploma size artık mimar olabilirsiniz diye veriliyor” demişti. Biz de hocamıza içten içe kızmıştık. Yıllar onun haklılığını gösterdi. Kırk altı yıl geçmesine rağmen halâ kendimden şüphe ederim.

Diploma, meslek tescilini gösterdiği gibi… Talebenin zekasını, bilgi düzeyini, istidadını ve (her ne kadar ülkemizde bu mümkün olmasa bile) karakterinden emareler gösterir.

Mesela,

Eğer imkanları müsaitse, zekâsı da yerinde ise ve sınıfları iteleye-kakalıya geçiyorsa belli ki (en hafif deyimle) çok rahat, gelecek kaygısı ve sorumluluk sahibi olmayan bir delikanlıdır. Demektir. Aynı zamanda geleceğe ait idealleri de sıfır diyebiliriz.

Bir tarihler,

Maddi imkanları kısıtlı, iki yıllık okulda okuyan bir stajyerime “falanca holding sahibi adamın Boğaziçi Üniversitesini bitirmiş oğlu mu daha başarılı yoksa sen mi?” Diye sorduğumda “elbette o” diye cevap vermişti. Ben de “başarı imkanları en iyi değerlendirebilme sanatıdır. Bu kadar imkana göre değil Boğaziçi, Oxford bile az gelmesi lazım” demiştim. Moral vermek kabilinden. Ama yine de sözümün arkasındayım.

Türkiye’de bir diploma kavgasıdır gidiyor. Bu iptal davası hukuki mi, değil mi? Ben bu konuda ahkam kesecek kadar hukukçu değilim. Ama böyle bir davanın “absürt” olduğuna ihtimal verecek kadar da hem bilgi dağarcığıma ve hem de yaşımın kemaline güveniyorum. Böyle bir davaya şaşırmadım, çünkü burası Türkiye, sürprizler ve “absürtler ülkesiyiz” zira.

Önce şuradan başlayayım,

Cumhurbaşkanı olunabilmesi için dört yıllık yüksek öğrenimin şart koşulması kadar “absürt” bir şey olabilir mi mesela.

Yine mesela,

Benim gibi bir kenar, köşe kasabasında mesleğini icra etmeye çalışan bir kişinin cumhurbaşkanı olmaya hakkı var… Ama rahmetli Bülent Ecevit gibi ömr-ü hayatı siyasette geçmiş, her daim devletin içinde olmuş, ülkesini moleküllerine kadar tanıyan ve hatta başbakan bile olmuş birinin cumhurbaşkanı olmaya hakkı yok. Ben demiyorum, kanunlarımız öyle diyor.

Sadede geleyim,

Ekrem İmamoğlu belli ki (yüksek öğretim macerasına bakarak) hayata rahat bakan, öğrenmek gibi bir derdi olmayan, her şeyi kısa yoldan halletmenin peşinde olan bir gençmiş. Hidayete ermiş olamaz mı? “İnsan yirmisinde ne ise kırkında da odur” derdi (huzur içinde uyusun) rahmetli Ulu Büyük Dedem.

Ben şahsen, insanların diplomalarından çok- ki şimdi sudan ucuz- hayatını nasıl yaşamış, hangi geçeklerden geçmiş onlara bakarım. Bunlara bakarak cumhurbaşkanlığı konusunda ustalığı bırakalım çırak bile değil.

Amma da küçümsedin. Diyebilirsiniz.

Efendim, sekiz yüz bin farkla İstanbul belediye başkanlığına seçilmiş olması parmak hesabı ile şanslı görülebilir. Ama her yüksek oy alan belediye başkanının bu güzel ülkemin cumhurbaşkanlığını yapabilecek tecrübeye, kabiliyete ve cumhurbaşkanlığı makamının kendine has niteliklerine sahip mi bakalım?

Bir de,

Eğer belediye başkanı seçilmese idi “mumla aranır mı idi?”

“İyi ama anketlerde hep birinci geliyor, ona ne diyeceksin?” Der gibisiniz.

Sizin önünüze üç kurtlu meyve koysam ve desem ki “en halis olanlardan birini seçin.” Siz de paşa-paşa (size göre) “en halisini” seçersiniz. Sonunda “anaa… Bu kurtluymuş yahu… Bizi kandırdı namussuz.”

Neyse… Ciddi devam edelim,

Burada, cumhurbaşkanında olması gereken meziyetleri sayacak değilim. Bilen biliyor. Şunu da diyebilirsiniz. “Bizler ne cumhurbaşkanı adayları gördük… İmamoğlu onların yanında bulunmaz Hint kumaşı.”

Hah… Bunda çok haklısınız…  Zira burası Türkiye.

Kerameti nereden geliyor derseniz? Acaba İstanbul’u sel bastığında İngiliz sefiriyle tavla oynamasından mı? Ben komplocuyum… Bana göre ihtimal payı yüksek.

 

 

20 ve 26 YANVAR… (Rafiq Quliyev’in anısına)

 

Aslında benim Azerbaycan’la alakam 1977’nin baharında başlar. Ülkücü hareketin sempatizanı idim. Turan, Orta Asya, Dış Türkler bizim kutsallarımızdı. Ayrıca Sovyet hapishanelerinde çile çeken Mustafa Cemil Kırımoğlu biz ülkücülerin başkahramanıydı. Onun zincirlerini kıran temsili fotoğrafı duvarlarımızda asılı, her zaman gözümüzün önünde idi.

Bir gece, perdeleri açık odamda, çizim masamdaki spot lambasının ışığında el kadar kısa dalga radyomun frekanslarını kurcalarken, birdenbire bayan spikerin “burası SSSR Azerbaycan Respublikası Baky Radyosu” anonsunu işittim.

Türkçeye benzeyen ama konuştuğumuz Türkçeyle alakası olmayan bu ses bana enteresan geldi. Dikkat kesildim.

Spiker konuşmasına devam etti, sonra bir mahnı dinletmeye başladı. Mahnı bizim Erzurum havalarına benziyordu ama değildi. Sözlerini çat-pat anlıyordum. Müziği ruhumu okşadı, ruhumun derinliklerinde hissettim.

Bulutsuz gecede Tepebaşı semalarından yükselen Dolunayla birlikte Azerbaycan mahsının müziğinden etkileniştim. Çizimi bıraktım, sandalyeme yaslanıp “yak bir cigara Yakup” dedim.

Azerbaycan neresi? Baky neresi? Düşünmeye başladım. Sanki Kaf Dağının ardında yıllarca belki de yüzyıllarca önce ayrıldığım vatan toprağından geliyordu bu ses.

O geceden sonra mahnının müziği kulağımdan hiç gitmedi. Her gece radyonun dalgalarında aramama rağmen bir daha bulamadım. Bakü ve Azerbaycan benim için bir tutku oldu. Bu konuda araştırmalar yaptım, fotoğraflar biriktirmeye çalıştım. Elbette şartlar bu denli kolay değildi.

Gün geldi, Sovyetler çatırdamaya başladı, Sovyet Cumhuriyetlerinde olaylar baş gösterdi. Bunlardan biri de 20 Yanvar Bakü kırımı idi. Halk Cephesi liderliğinde Azerbaycan Türkleri “artık yeter” diyordu.

O anda kendime “ben ne yapabilirim” düşüncesi geldi.

Ben ne yapabilirim?

Bu tutku beni ütopik düşüncelerden daha yere basan, gerçekçi düşüncelerimi uygulamak için fırsat oluşturmuştu. Azerbaycanlılar Derneğinden aldığım adresle mektup yazmam, oradan arkadaş edinip karayolu ile Sarp kapısından ailemle birlikte Bakü’ye gitmem bir yıl içerisinde oldu. Bu seyahat 1990 yılında gerçekleşti. Pasaportumdaki giriş mührü Sovyet hatırasıdır.

Yılların hayali olan Bakü’ye gidişim gerçek olmuştu. Ama halâ Sovyet bayrağının Azerbaycan semalarında dalgalanması, Şehitler Hıyabanında 20 Yanvar şehitlerinin mezarları beni ziyadesi ile üzmüştü. Çünkü biz Anadolu Türleri böyle şeylere alışık değildik.

Orada birçok anılarım oldu, dostlar edindim. Birçok düşüncelerimi yeniden revize ettim. Orada bir de şunu anladım. Siyaset, rejim her ne olursa olsun, esas olan halkın duygularıydı. Yüzyıllar geçse de duygular ruhun derinliklerinde, bir yerlerde muhafaza ediliyordu. Günü geldiğinde yeniden filizleniyordu.

Dost edindiklerimle günün şartlarında ve atmosferinde sohbetlerimiz oldu. Onlar beni, ben onları anlamaya çalıştım. Sohbetlerimizin bir yerinde “20 Yanvar kırımı çok üzücü ve kabul edilemez bir şey. Nasıl ki biz Çanakkale’de 250 bin şehit vermiş ve bu bedelin karşılığında millet olmanın bilincine ulaşmışsak… Siz de bu kırımın bedeli olarak millet olmanın bilincine ulaşacak ve değerini idrak edeceksiniz.” Biraz teselli kabilinde, zamansız ve densiz beyanım karşısında, evinde misafiri olduğum arkadaşım Rafik Quliyev bana çok kızmıştı. Evinde on bir gün kaldığım çok değerli arkadaşım kibarlık edip bir-iki serzenişten başka tek söz etmedi.

Yılların beni haklı çıkardığını zannediyorum. Azerbaycan artık millet olmak yolunda büyük bir mesafe aldı. Azerbaycan şimdi kendine daha çok güveniyor. Dolayısıyla Bakü daha şen ve huzurlu.

Bakü vaktiyle benim “hayallarımın payitahtı” olmuştu. Öyle de devam etti. Ne yazık ki, son yıllarda birçok kereler gitmeye niyetlenip vazgeçtiğim Bakü artık “hüzünlerimin şehri.” Çünkü ilk göz ağrım Bakü’de beni içtenlikle karşılayacak, dost meclislerinde Azerbaycan’ın başarısını kutlayacağımız Rafiq ve diğer dostlarım hayatta değiller.

Özellikle üzüntüm, değerli Rafiq dostumun Azerbaycan’ın vatan topraklarını kurtarmasını görememiş olması. Bir de laf aramızda, geçmişte olduğu gibi, onun bam teline basıp kızdırmaktan mahrum kalmam.

26 Yanvar onun rahmete gidişinin yıl dönümü. Ben her yıl Yanvar geldiğinde iki kederi birden yaşıyorum.

“Rafiq… Keşke Karabağ ve Cebrail’in azad oluşunu görüp, millet olmanın hazzını beraber yaşayabilseydik. Dilerim balalarımız bunun değerini bilir. Seni çok özlüyorum.”

Not; 20 Yanvar yıldönümü münasebeti ile Azerbaycanlı qardaşlarımızın üzüntülerini paylaşırım.

 

 

 

İRAN OLAYLARI VE TÜRKİYE

 

 Humeyni’nin Şah Pehlevi’ye karşı ilk kalkışması 1962-63 yıllarındadır. 63’te mahkûm edildikten bir yıl sonra 1964’de Türkiye’ye sürgün edildi. Humeyni’nin çeşitli ülkelerdeki sürgünlük hayatı 1979’da Şah Pehlevi’yi devirmesiyle sona erdi.

Humeyni bir Fransız gazetesine verdiği röportajda, 1962’deki mücadelesinin neden başarısız olduğunu hala çözemediğini ve halkın kendisini anlayamadığından şikâyet eder. 

Halbuki, Humeyni bütün mücadelesini “İslam İdeolojisi” üzerine kurmuştu. Toplumun sosyoekonomik durumunu göz önüne almamış, hesap etmemişti.

O zamanın İran toplumunun çoğunluğu köylü toplumu ve şehirlerde orta sınıftı. Petrole dayanan İran ekonomisi devlet ve işbirlikçi zenginlerin elindeydi. Devlet köylüyü ve şehir orta sınıfını süspanse edebiliyordu.

İdeolojiler toplumun duygularına hitap etseler bile… Toplumu asıl yoksulluk ve gelir adaletsizliği üzerinden manipüle ederler. 1960’ların İran’ı buna müsait değildi. Tıpkı bizdeki gibi şah yönetimi (halkı modernleştirmek adına) toplumun kıyafeti ile oynuyordu. Humeyni bütün stratejisini dini inançlar üzerine kurmuştu. Ayrıca Şahın yapmak istediği toprak reformu büyük toprak sahibi mollaların işine gelmedi. Bu da Humeyni’ye fırsat gibi geldi ama yeterli olmadı. Dolayısıyla Humeyni başarısız oldu.

1975’lere gelindiğinde köyden şehirlere yoğun göçler yaşanmış, şehir varoşlarında yoksul ve işsiz halk yığınları teşekkül etmişti. Buna endüstrileşememe, yolsuzluklar, gelir adaletsizliği ve yönetimde kayırmacılık eklenince ve gelir yetersizliğinden devlet yardımları da yeterli olmayınca, mağdur olan toplum çare aramaya, kurtarıcı beklemeye başlamıştı.

Bu ideolojilerin tam da aradığı ortamlardır. Humeyni’nin İslam ideolojisine dayanan ana kadrosunun çeşitli siyasal gruplarla beraber halk ayaklanması ile Şahı devirip İslam devrimini gerçekleştirdi. Çoğunluğu köylü ve şehir varoşlarında yoksul halk olan İranlılar İslam Devrimini coşkuyla karşıladılar.

Yıllar geçip varoşlarda yaşayanlar şehir kültürüne intibak ettikçe, öğrenim düzeyleri yükseldikçe ülkelerinin sosyal, ekonomik ve siyasal durumunu daha iyi analiz ettiler. Aslında değişen bir şeyin olmadığını, Şah döneminde olumsuz ne varsa devrimden sonra da aynen devam ettiğini gördüler. Değişen sadece kadrolar ve ülkenin rengiydi.

2009’dan itibaren çeşitli gerekçelerle hoşnutsuzluklar ve sokak gösterileri oldu. Ama hiçbiri yönetim üzerinde tesiri olmadı.

Ülke kurumlarının Velayet-i Fakih yani tek söz sahibi Hameney’in kontrolünde olması, ülke ekonomisinin %40’nın Devrim Muhafızlarının kontrolünde olması, Devrim Muhafızlarının haricinde İran Devrim Örgütünün (BESİC) hatırı sayılır yönetime kayıtsız bağlı bir güç olması ve buna mukabil 1975’lerin aksine muhalefetin birlik ve organize olamaması (en sonuncusu Aralık 2024’te olan) kalkışmaları başarısız kılmıştır. Yoksul halk ve (son olayda) orta sınıf esnafın, üniversite öğrencilerinin daha fazla özgürlük istekleri de muhalefeti güçlü kılmadı.

Bütün bunlara iktidarın hatırı sayılır taraftarlarının olduğunu da eklememiz gerekir. İktidar halâ neden bu denli taraftar kitlesini konsolide edebiliyor? Sorusu aklımıza gelebilir. Bunun çeşitli nedenleri var elbette. Üç ana başlıkta toplayabiliriz.

1-   İran siyasal temellerini Şia Mezhebi üzerine kurmuştur. Şia Mezhebi İmamlar üzerinden hiyerarşisini sağlar. Mollaların halk üzerindeki itibarı ve kontrolü Sünni Mezhebi gibi değildir. Sünni Mezhebinde (tarikat ve Cemaatler hariç- ki o bile o kadar değildir-) Şia Mezhebindeki gibi din adamlarına bağlılık yoktur.

2-   İran’da çeşitli etnik guruplar olsa bile, toplum kendini önce etnik kimlik üzerinden değil, Şia Mezhebi üzerinden tanımlar. Mesela, Türk kökenliler (kesin sayı belli olmamakla birlikte 30 milyonun üzerinde olduğu tahmin ediliyor) önce kendilerini Şia mezhebi üzerinden tanımlarlar, sonra Türküm derler. Dolayısıyla ülkelerini bölmek istemezler. Hele Amerika ve İsrail yardımını hiç kabullenmezler. Bunun içindir ki, Amerika ülke içinden muhalefet liderleri çıkaramamıştır.

3-   Şah döneminde “adam” yerine konmayanlar Humeyni ile birlikte “adam” yerine kondu. Mesela; Cahil, medeniyetten yoksun, yobaz, köylerinde ve varoşlarda sıkışıp kalanlar, çağ dışı kabul edilenler “adam” yerine kondu.

 Ama ne var ki; Devir değişti, elli yıl sonra yetişen okumuş ve şehirli olmuş, geldikleri köyleri hatırlamayanlar ve sorgulama yeteneğine sahip olanlar ile “baş örtüsünü” devletin bekası kabul etmeyenlerin, başka insani ve çağdaş değerler olduğunu savunanların güç olmaya başladığını iktidar halâ anlayamadı ya da anlamak istemiyor. Bu da işin bir başka yönü…

Peki… Türkiye bunun neresinde?

2000 yılına kadar %45’i köylerde yaşayan bir Türkiye. 2025 yılına gelindiğinde %32’si şehirlere göç etmiş bir Türkiye. Baş örtüsü üzerinden yıllarca horlanan mütedeyyin, köylere sıkışmış bir kesimin birdenbire şehirli ve hayatın birçok nimetlerine kavuşmuş olan bir Türkiye. Her yıl büyüme sağlansa bile, endüstriyel büyümesini yapamamış, teknolojik gelişmede geri kalmış, tarımsal gelişimini sağlayamamış bir Türkiye. Şu veya bu adla nüfusun en az %30’nun devlet yardımı ile geçindiği bir Türkiye. Gelişmenin lokomotifi olması gereken ama devlet sırtından geçinen ve işbirlikçi zengin kesimin yerine… Köy nedir bilmeyen, az çalışıp çok kazanmak isteyen genç nesil ile kısa yoldan zengin olanların türediği bir Türkiye. Eskiden de olan ama son çeyrek yüzyılda gemi azıya alan liyakatsizlerin, eyyamcıların işbaşında olduğu bir Türkiye. Tek adamlık mı? O benim konum değil, siyasilerin işi.

Ama şunu da övünerek yazayım ki; “En kötü devletin devletsiz kalmaktan ve kargaşalıktan daha iyi olduğunu ve aynı zamanda en iyi mücadelenin oy sandığı olduğunu bilen bir Türkiye.”

 

MADURO TRUMP GİYOTİN

 

Bir romanda okumuştum,

Vaktiyle, beş idam mahkûmu idam edilmek için idam sehpasına çıkarılır. Görevliler mahkûmlara beş dakika sonra idam edilecekleri ve bu zaman içerisinde istediklerini yapabileceklerini söylerler.

Sıra beşinci mahkûma geldiğinde, mahkûm ilk iki dakika içerisinde arkadaşları ile vedalaşacağını, sonraki iki dakika içerisinde düşüneceğini ve son bir dakika içerisinde de dünyayı son defa seyredeceğini söyler.

Mahkûm arkadaşları ile vedalaşır sıra düşünmeye gelir. Mahkûm bu iki dakikanın ilk dakikasını geçmişini düşünmeye ayırır. Geçmişini düşünürken, keşke şunu yapmasaydım, keşke böyle yapsaydım… Gibi keşkelerle dakikalarını harcarken yüzü gerilir, hüzünlenir, pişmanlıklar ruhunu sarar. Daha bir dakika dolmadan umutla eğer yaşasaydım ne yapmak isterdim? Sorusunu sorar kendine. Öyle idealler, iyilikler düşünür ki bunları ne kişiliği, ne kalbi ne de beyni kabullenemez. Yine sıkıntıdan buram, buram terlemeye başlar. Daha iki dakika dolmadan dünyayı son defa seyretmekten vazgeçer, celladına “ çabuk bitir şu işi.”

Biz insanların geçmişleri hep “keşkelerle” doludur. Kendimize işkence etmenin en kolay ve masrafsız yoludur. Keşkelerden yola çıkarak geleceğimizi şekillendirmeye çalışırız. Ama o da fayda sağlamaz bizlere… Bu sefer kişiliklerimiz buna elvermez. Bocalayıp dururuz.

Rahmetli atam zaman, zaman hep “iş olacağına varır” derdi. Bu bir kaçış mı? Yoksa kalenderlik-miydi? Bunu hiçbir zaman öğrenemedim. Belki de züğürt tesellisiydi. Yani “keşke” dememenin başka yolu…

Adamın çapı, çekeri bellidir. Dar aklına inat ihtirası haddinden fazladır. Yolları açılır, arkadan itelenir, öyle bir yere çıkarılır ki kendi de inanamaz. İki odalı kenar, köşe mahallede yaşarken bilmem kaç odalı saraylarda altın yaldızlı kuş tüyü döşeklerde uyur. Küçük dağları bir kenara iter, büyüklerini yaratmaya kalkar. Ağzından çıkan her söz kanundan da ötedir. Gün gelir “ben zaten doğuştan seçilmiştim… Tanrı beni özellikle gönderdi.” Der. Bir de Tanrıyı kullanır.

Tuhaftır ki,

İşine gelenler, yalakalar, çaresizler alkış tutarlar. Kendilerine sormazlar ki “ulan bu adamın çekeri ne ki?”

Sonunda,

Gün gelir, görevi biter, onu oraya iteleyenler “hele gel bakalım buraya” derler. Bir de bakar ki çevresinde ne kadar eyyamcı varsa “vay deyyus, bilememişiz, ne melanet biriymiş.” Ona adam bile demezler. Tıpkı Şener Şen’in filminde olduğu gibi.

Düşünüyorum da,

Maduro bütün bunlardan sonra tıkıldığı üç- beş metrelik izbe yerde  “cellat neredesin, bitir şu işi” diyor-mudur?

Rahmetli babam eğer yaşasaydı eminim mutlaka derdi. “Her Maduro’nun bir Trump’ı vardır.”